Gpedia:Uitgelicht

Ga naar: navigatie, zoeken
Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Gpedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Gpedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Uitgelichtjes van vóór 8 september 2005 kun je hier terugvinden.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.

PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


19 oktober

Jefferson Smiths filibuster

Mr. Smith Goes to Washington

Mr. Smith Goes to Washington is een Amerikaanse speelfilm van Frank Capra uit 1939. James Stewart speelt in deze politieke tragikomedie de hoofdrol van Jefferson Smith, een jeugdige padvindersleider die de werkelijke wereld van de Amerikaanse politiek aan den lijve ondervindt als hij wordt aangesteld als senator.

Al bij zijn première op 19 oktober veroorzaakte de film veel opschudding en werd onder andere afgeschilderd als anti-Amerikaans en pro-communistisch. Desondanks werd Mr. Smith Goes to Washington een groot succes en betekende het de doorbraak voor Stewart. Mr. Smith Goes to Washington werd genomineerd voor elf Oscars en won een Oscar voor beste verhaal. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
18 oktober

De driehoekshandel

Trans-Atlantische slavenhandel

De trans-Atlantische slavenhandel was de handel in slaven uit Afrika naar Amerika. Het is de grootste gedwongen migratie uit de geschiedenis en daarmee door de Verenigde Naties verklaard tot misdaad tegen de menselijkheid. Het was de middenpassage van de driehoekshandel en speelde zich af tussen 1525 en 1867, waarbij het hoogtepunt lag in de achttiende eeuw en de eerste helft van de negentiende eeuw. (Lees verder)

20 oktober

Adel

De adel is een sociaal of juridisch afgebakende groep mensen die van oorsprong een bevoorrechte positie innam. De precieze inhoud van het begrip varieert naargelang van tijd en plaats.

De vooraanstaande positie van de adel leidde tot een hoog gecultiveerde levensstijl en een sterk standsbewustzijn. Tegenwoordig onderscheidt de adel zich in de meeste landen alleen nog door het voeren van een bepaalde familienaam en/of adellijke titel.

De adel kan op vele manieren worden ingedeeld. Zo is er bijvoorbeeld oeradel, oude adel en nieuwe adel, briefadel, ambtsadel en landadel, Empireadel, hoge en lage adel. (Lees verder)

17 oktober

Biodiesel

Biodiesel

Biodiesel is een type biobrandstof, een duurzame energiebron, die gemaakt wordt uit plantaardige olie of dierlijk vet. Biodiesel wordt vaak toegepast in een mengvorm met uit aardolie verkregen diesel.

Toen Rudolf Diesel zijn eerste dieselmotor bouwde, was deze bedoeld voor olie geperst uit pinda's. Tegenwoordig zijn dieselmotoren niet meer geschikt om zonder aanpassingen te werken op pure plantaardige oliën of gebruikte plantaardige oliën. Deze zijn te stroperig en geven veel roet. (Lees verder)

21 oktober

Wapen van Indonesië

Indonesië

Indonesië, officieel de Republiek Indonesië (Indonesisch: Republik Indonesia), is een land gelegen in Zuidoost-Azië. Het land bestaat uit een archipel van 17.508 eilanden en is daarmee 's werelds grootste eilandstaat. Het land grenst direct aan Papoea-Nieuw-Guinea, Oost-Timor en Maleisië. Andere landen die Indonesië omringen zijn Singapore, Brunei, de Filipijnen, Australië en de door India bestuurde Nicobaren.

De eilandstaat heeft een totale oppervlakte van 1.904.569 km². (Lees verder)

16 oktober

Himmler in 1942

Heinrich Himmler

Heinrich Himmler (München, 7 oktober 1900 – Lüneburg, 23 mei 1945), met een bijnaam ook wel bekend als "Reichsheini", was een Duits nationaalsocialistisch politicus. Hij was tevens de leider van de SS (Reichsführer-SS) en een van de leiders van de NSDAP. Himmler wordt gezien als een van de hoofdverantwoordelijken voor de Holocaust en is daarmee een van de grote oorlogmisdadigers uit de Tweede Wereldoorlog. De familie Himmler stamt, zo meende Himmlers vader, uit Zwitserland. (Lees verder)

22 oktober

Twee sprekers van het Romeyka

Romeyka

Romeyka is een Pontisch-Griekse taal die door enkele duizenden mensen wordt gesproken in het Pontisch Gebergte tussen de steden Of en Trabzon in het noordoosten van Turkije. De taal heeft van alle huidige Griekse varianten de meeste kenmerken behouden van het Oudgrieks van Hellenistische tijden. Volgens taalkundigen loopt de taal het risico om binnen enkele generaties verloren te gaan. Het Romeyka verschilt op enkele punten van andere Pontische talen, omdat het nooit is beïnvloed door geschreven Grieks of gesproken modern-Grieks. Hierdoor is de taal een linguïstieke goudmijn. (Lees verder)

15 oktober

Rowwen Hèze tijdens hun clubtour in 2007

Rowwen Hèze

Rowwen Hèze is een in 1985 opgerichte band uit America (Horst-America), die overwegend in het Horsterse dialect van dit dorp zingt. De muziek varieert qua genre van gevoelige ballads tot snellere Tex-Mex- en folknummers.

De naam van de band is een verwijzing naar Christiaan Hesen (1853-1947), een nogal zonderlinge dorpsfiguur uit America. Deze legendarisch geworden persoon had een ietwat vreeswekkend uiterlijk en een niet onbesproken verleden. Hij kreeg de bijnaam "Rowwen Hèze" (vrij vertaald: ruige Hesen) die door de band later werd overgenomen, onder meer omdat het goed bekte. (Lees verder)

23 oktober

Andalusische koran

Semitische talen

De Semitische talen vormen een noordoostelijke subfamilie van de Afro-Aziatische talen. De meest voorkomende Semitische talen zijn Arabisch, Amhaars, Hebreeuws,Tigrinya en Aramees. Deze talen hebben allemaal woorden bestaande uit een wortel van drie medeklinkers, die met klinkerveranderingen, voorvoegsels en achtervoegsel worden verbogen. Zo is in het Hebreeuws gdl de wortel die 'groot' betekent en zijn het bijvoeglijk naamwoord gadol ('groot') en het werkwoord gadal ('hij groeide') hiervan afgeleid. De term Semitisch is afgeleid van de bijbelse figuur Sem, een van de zonen van Noach. Toch zou het een kunstmatig begrip zijn, omdat het volgens sommigen de afstammelingen van Cham waren die oorspronkelijk Hebreeuws spraken en niet van zijn broer Sem. (Lees verder)

14 oktober

Bewegende tektonische platen

Platentektoniek

Platentektoniek, plaattektoniek of schollentektoniek is de wetenschappelijke theorie die zowel de geografische ligging van continenten, oceanen, gebergten en andere structuren in het aardoppervlak verklaart als de geologische structuren in de aardkorst en de plek waar aardbevingen en vulkanisme voorkomen. Volgens de theorie is de lithosfeer – de buitenste, gemiddeld ongeveer 100 km dikke laag in de Aarde – verdeeld in tektonische platen of schollen, die onafhankelijk van elkaar over het aardoppervlak bewegen. De beweging wordt aangedreven door stromingen in de onderliggende asthenosfeer. (Lees verder)

24 oktober

The ride through the murky air, John Gilbert (1849)

Heks

Traditioneel is een heks volgens het volksgeloof iemand, meestal een vrouw, die in contact treedt met boze machten, waardoor zij/hij in staat is mensen en dieren te betoveren en hun schade te berokkenen, soms ook hen te genezen. In de regel ligt in het volksgeloof de nadruk op het kwaadaardig handelen van de heks. Moderne hekserij, waarbij mensen zichzelf 'heks' noemen, breekt radicaal met dit stereotiepe beeld en benadrukt positieve aspecten als eenheid met de natuur en de gelijkheid van man en vrouw. (Lees verder)

13 oktober

Snooker

Snooker

Snooker is een biljartspel voor twee spelers of twee ploegen waarbij alle gekleurde ballen weggespeeld moeten worden. Er zijn in totaal 22 ballen: vijftien rode, zes andere kleuren (geel, groen, bruin, blauw, roze en zwart) en een witte bal. Het is het best vergelijkbaar met pool. De belangrijkste verschillen tussen pool en snooker zijn de afmetingen: een snookertafel is in de regel groter dan een pooltafel, de ballen zijn kleiner en lichter en de keu is bijgevolg dunner. (Lees verder)

25 oktober

Troelstra

Vergissing van Troelstra

De Vergissing van Troelstra was een mislukte socialistische revolutie in Nederland in november 1918. De naam is ontleend aan de essentiële rol die Pieter Jelles Troelstra tijdens de poging tot revolutie had gespeeld. De poging duurde ongeveer vanaf 25 oktober tot 14 november. In die tijd werden er op veel meer plaatsen revoluties gepleegd, zoals de Russische Revolutie en de Novemberrevolutie in Duitsland, die net geslaagd waren toen de revolutie in Nederland op het punt leek te staan te beginnen. De omstandigheden leken voor een revolutie zeer gunstig. (Lees verder)

12 oktober

Christoffel Columbus

Christoffel Columbus

Op 12 oktober 1492 landde Christoffel Columbus na een tocht van 6000 kilometer over de Atlantische Oceaan op de Bahama's. Hij had gehoopt met zijn tocht Azië te bereiken, maar stuitte in plaats daarvan op een Nieuwe Wereld. Zijn ontdekking van Amerika vormt een keerpunt in de wereldgeschiedenis. 12 oktober wordt daarom in veel landen herdacht als Columbusdag. (Lees verder)

26 oktober

Afbeelding

Franz Junghuhn

Franz Wilhelm Junghuhn (Mansfeld (Koninkrijk Westfalen), 26 oktober 1809Lembang (Java), 24 april 1864) was een Pruisisch-Nederlands ontdekkingsreiziger, indoloog, landmeter, arts, geograaf, geoloog en botanicus. Als onderzoeker bracht hij in dienst van de autoriteiten van Nederlands-Indië de geografie, geologie en natuur van Java en de Bataklanden op Sumatra in kaart. Naast het wetenschappelijk vastleggen van zijn ontdekkingen schreef Junghuhn ook boeken over zijn reizen, bekend vanwege hun gekleurde litho's van Indische landschappen.(Lees verder)

11 oktober

Tv-toestel uit 1958

Televisie

Televisie of tv is een telecommunicatiesysteem voor het verzenden en ontvangen van bewegende beelden en geluid. Het ontvangstapparaat heet ook televisie of tv, of voluit televisietoestel.

De televisie is in de 20e eeuw uitgegroeid tot een groot massamedium dat miljarden mensen bereikt. Aanvankelijk waren de beelden die werden verzonden enkel in zwart-wit, maar later werd er ook in kleur uitgezonden. (Lees verder)

27 oktober

Een Fender Jazz Bass

Basgitaar

De basgitaar is een snaarinstrument (doorgaans viersnarig) dat wordt gebruikt in bijna iedere vorm van moderne muziek. De stemming is standaard E-A-D-G; zoals een contrabas en gelijk aan de laagste vier snaren van een gitaar, maar dan een octaaf lager. Meestal wordt een basgitaar uitgevoerd met frets, maar fretloze basgitaren bestaan ook.

De meeste basgitaren zijn elektrisch of semiakoestisch, maar er zijn ook akoestische basgitaren gemaakt. Vanwege de (te) kleine klankkast is de akoestische basgitaar zonder versterking niet echt goed toe te passen. De klank lijkt wel meer op die van een pizzicato bespeelde contrabas. (Lees verder)

10 oktober

Satellietopname van Cuba

Cuba

Cuba is een land in Midden-Amerika. Het verklaarde zich onafhankelijk na de Spaans-Amerikaanse Oorlog op 10 oktober 1898. De onafhankelijkheid werd internationaal erkend op 20 mei 1902. Politiek gezien is Cuba een socialistische/communistische dictatuur. Cuba werd tussen 1959 en 2008 geleid door Fidel Castro, die op 24 februari van dat jaar opgevolgd werd door zijn broer Raúl. Tot en met 2014 hanteerden de Verenigde Staten een handelsembargo tegen Cuba. (Lees verder)

28 oktober

Beeld van Grote Pier in zijn geboortedorp Kimswerd, door beeldhouwer Anne Woudwijk

Pier Gerlofs Donia

Pier Gerlofs Donia, ook bekend als Grote Pier (1480 – 28 oktober 1520) was een Friese krijgsheer, vrijheidsstrijder en volksheld. Pier geniet de reputatie van een legendarische krijger en een belangrijke historische figuur in de geschiedenis van Friesland en wordt daarom ook vermeld in de Canon van Friesland. In diverse bronnen worden hem een reusachtige gestalte en een bovenmenselijke kracht toegeschreven. Pier en zijn neef Wijerd Jelckama waren de aanvoerders van het rebellenleger de Arumer Zwarte Hoop (Gelderse Friezen) bij de Tweede Belegering van Medemblik in 1517. De rest van Nederland herinnert zich hem van zijn (weinig waarheidsgetrouwe) verschijning als Lange Pier in de tv-serie Floris uit 1969. (Lees verder)

9 oktober

John Lennon in 1969

John Lennon

John Lennon (Liverpool, 9 oktober 1940 – New York City, 8 december 1980) was een Engels popmusicus, vredesactivist en oprichter van de Liverpoolse groep The Quarrymen, die later bekend werd als The Beatles. Samen met Paul McCartney, George Harrison en Ringo Starr had Lennon met deze groep een belangrijke rol in de popmuziek. (Lees verder)

29 oktober

De driehoek van Heinrich

Driehoek van Heinrich

De driehoek van Heinrich is de verhouding die zou bestaan tussen ongevallen zonder letsel, ongevallen met licht letsel en ongevallen met ernstig letsel en dodelijke ongevallen. De theorie is afkomstig van Herbert William Heinrich rond 1931. Hij stelde dat voor elk ernstig letsel er 29 ongevallen zijn met licht letsel en 300 ongevallen zonder letsel. Het model van Heinrich heeft de nodige kritiek gekregen. Zo is sinds het publiceren van zijn werk het aantal kleinere ongevallen sterk gedaald, maar hield de daling van het aantal ernstige ongevallen daarmee geen gelijke tred. Een belangrijk probleem is daarnaast dat de verschillende soorten ongevallen in tegenstelling tot wat Heinrich stelde niet altijd dezelfde oorzakelijkheid hebben. Het voorkomen van kleinere ongevallen betekent dus niet noodzakelijk dat rampen voorkomen worden. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook

The article is a derivative under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License. A link to the original article can be found here and attribution parties here. By using this site, you agree to the Terms of Use. Gpedia Ⓡ is a registered trademark of the Cyberajah Pty Ltd.