Gpedia:Uitgelicht

Ga naar: navigatie, zoeken
Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Gpedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Gpedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Uitgelichtjes van vóór 8 september 2005 kun je hier terugvinden.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.

PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


18 februari

Universiteitsbibliotheek Maastricht, locatie Binnenstad

Universiteitsbibliotheek Maastricht

De universiteitsbibliotheek Maastricht is de bibliotheek van de Universiteit Maastricht. De bibliotheek beschikt over 18 kilometer aan boeken, 19.000 e-books en heeft 30.000 abonnementen op tijdschriften. De grootste en belangrijkste collectie is die van het voormalige Jezuïetenklooster. Deze bevat ongeveer 265.000 banden en beslaat met name onderwerpen als theologie, geschiedenis en filosofie. Sommige boeken uit deze collectie dateren uit de 16e eeuw. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
17 februari

Auguste Comte

Auguste Comte

Auguste Comte (17 februari 1798 – 5 september 1857) was een Frans filosoof en socioloog. Hij is de grondlegger van de filosofische stroming van het positivisme. Comte stelde zich de verbetering van de maatschappij ten doel en baseerde zijn oplossing op het credo 'orde en vooruitgang'. Deze twee begrippen werden tot dan toe als onverenigbaar beschouwd. De vooruitgang waarin de denkers van de verlichting rotsvast geloofden, was volgens hen namelijk onlosmakelijk verbonden met chaos. Comte beschouwde het als zijn doel de Franse Revolutie af te sluiten. (Lees verder)

19 februari

Portret van Copernicus uit de 16e eeuw

Nicolaas Copernicus

Nicolaas Copernicus (19 februari 1473 – Frauenburg (Ermland, Koninklijk Pruisen), 24 mei 1543) was een Poolse, etnisch Duitse kanunnik en een belangrijk wiskundige, arts, jurist en sterrenkundige uit het Koninkrijk Polen.

Copernicus is bekend geworden door zijn heliocentrische theorie over het zonnestelsel, zoals gepubliceerd in zijn De revolutionibus orbium coelestium. Deze gedachten betekenden 60 jaar na zijn dood een omwenteling in het wetenschappelijk denken en in ons wereldbeeld (de copernicaanse revolutie). (Lees verder)

16 februari

Margot Frank

Margot Betti Frank (Frankfurt am Main, 16 februari 1926 – Bergen-Belsen, maart 1945) was een oorspronkelijk uit Duitsland afkomstig Joods-Nederlands slachtoffer van de Holocaust. Ze kreeg bekendheid als de drie jaar oudere zus van de beroemde Joodse dagboekschrijfster Anne Frank. Beiden kwamen kort voor de bevrijding om in het concentratiekamp Bergen-Belsen.

Ze was vernoemd naar haar tante Bettina Holländer. Haar ouders waren Otto Frank en Edith Frank-Holländer. In Nederland gingen Margot en Anne naar het Joods Lyceum toen het voor Joden verboden was om naar niet-Joodse scholen te gaan. (Lees verder)

20 februari

De kaper Khair ad Din Barbarossa (Roodbaard); waarschijnlijk de belangrijkste inspiratiebron voor de strip

Roodbaard

Roodbaard (originele titel: Barbe-Rouge) is een oorspronkelijk Franstalige stripreeks die behoort tot de Franco-Belgische school. Binnen deze stroming hoort Roodbaard bij de realistische tekenstijl. De stripreeks startte in 1959 in het Parijse stripblad Pilote en werd geschreven door Jean-Michel Charlier en getekend door Victor Hubinon. Roodbaard werd na de dood van Hubinon in 1979 en Charlier in 1989 door andere schrijvers en tekenaars voortgezet. Daarnaast werd de reeks uitgebracht door vier verschillende uitgevers in zowel het Franse als het Nederlandse taalgebied.

Deze reeks, die zich afspeelt in de 18e eeuw, verhaalt over de avonturen van de piraat Roodbaard en zijn aangenomen zoon Erik. Hoewel verzonnen, ademen de verhalen een authentieke sfeer, mede door de werkelijk bestaande historische locaties en het realistische tekenwerk. (Lees verder)

15 februari

Eerste pagina van Dom Juan (editie van 1682)

Dom Juan

Dom Juan (oorspronkelijke titel: Dom Juan ou le Festin de Pierre) is een komedie van Molière die bestaat uit vijf bedrijven die respectievelijk drie, vijf, vijf, acht en zes scènes bevatten. Het stuk maakte deel uit van een serie toneelstukken met hypocrisie als het centrale thema, waartoe ook Tartuffe en L'École des femmes behoorden. Dom Juan werd voor het eerst opgevoerd op 15 februari 1665 in het Théâtre du Palais-Royal te Parijs, met Molière in de rol van Sganarelle. (Lees verder)

21 februari

Paus Julius II

Paus Julius II

Paus Julius II (1443 – 1513) was paus van de Rooms-Katholieke Kerk van 31 oktober 1503 tot 21 februari 1513. Hij had zijn kerkelijke carrière te danken aan zijn oom paus Sixtus IV. Toen deze in 1471 tot paus gekozen was, benoemde hij Giuliano tot bisschop en korte tijd later al tot kardinaal. Giuliano wilde het voorbeeld van zijn oom volgen en ook paus worden. Om dat doel te bereiken, trachtte hij de andere kardinalen te overtuigen hem te kiezen tijdens de vier conclaven volgend op de dood van Sixtus IV in 1484. Zijn grootste tegenstander was de Spaanse kardinaal Rodrigo Borgia. (Lees verder)

14 februari

Brussel is tegenwoordig officieel tweetalig

Verfransing van Brussel

Tijdens de verfransing van Brussel groeide het Frans in deze aanvankelijk Nederlandstalige stad uit tot meerderheidstaal. De assimilatie van de Nederlandssprekende inwoners vanaf de late 19e eeuw was hiervoor doorslaggevend. In deze periode van toenemende onderwijskansen en sociale mobiliteit kon het Nederlands niet wedijveren met het Frans, de enige taal van de overheid en het openbare leven. Vlaamse kinderen werden vaak enkel in het Frans opgevoed, waardoor het aantal eentalige Franstaligen sterk begon te stijgen na 1910. De economische ontwikkeling van Vlaanderen na de jaren 1960 remde de verfransing af, maar verhinderde niet dat ook na de vastlegging van de taalgrens in een aantal gemeenten in de Vlaamse Rand Franstalige meerderheden ontstonden. Dit fenomeen – gekend als de « olievlek » – vormt een belangrijk twistpunt in de Belgische politiek. (Lees verder)

22 februari

Robert Baden-Powell

Robert Baden-Powell

Robert Baden-Powell (22 februari 1857 – 8 januari 1941) was een Brits militair, die vooral bekend is geworden als grondlegger van de scouting (padvinderij). Op 31 juli 1907 voer hij met negen jongens naar Brownsea Island, waar het eerste verkenningskamp uit de geschiedenis werd gehouden. Ze deden spelletjes en beleefden avonturen waarvan ze thuis alleen maar konden dromen. De jongens sprak dit zo aan dat ze er hun vrienden over vertelden. Overal in Engeland werden daarop kleine groepjes padvinders opgericht.
Tussen 1911 en 1913 maakte Baden-Powell een wereldreis om de padvinderij te stimuleren. Op deze reis ontmoette hij zijn latere vrouw, Olave St. Clair Soames. Ze kregen drie kinderen. (Lees verder)

13 februari

De OLV in Maastricht

Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw

De Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw (officieel Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw-Tenhemelopneming, ook wel Sterre-der-Zee of Slevrouwe genoemd) is een romaanse kerk in het centrum van Maastricht, gelegen aan het Onze Lieve Vrouweplein. De kerk behoort tot de Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg. (Lees verder)

23 februari

Carl Friedrich Gauss rond 1840

Carl Friedrich Gauss

Carl Friedrich Gauss (oorspronkelijk in het Duits met een ß, dus Gauß) (Brunswijk, 30 april 1777 – Göttingen, 23 februari 1855) was een Duits wiskundige en natuurkundige, die een zeer belangrijke bijdrage heeft geleverd aan een groot aantal deelgebieden van de wiskunde en de exacte wetenschappen, waaronder de getaltheorie, statistiek, analyse, differentiaalmeetkunde, geodesie, elektrostatica, astronomie en de optica.

Gauss had een opmerkelijke invloed op vele deelgebieden binnen zowel de wiskunde als andere exacte wetenschappen. (Lees verder)

12 februari

Darwin in 1869

Charles Darwin

Charles Robert Darwin (Shrewsbury (Shropshire), 12 februari 1809Downe (Kent), 19 april 1882) was een Engels autodidact op het gebied van natuurlijke historie, biologie en geologie. Darwin ontleent zijn roem aan zijn theorie dat evolutie van soorten wordt gedreven door natuurlijke selectie. Het bestaan van evolutie werd omstreeks 1850 al door een groot deel van de wetenschappelijke gemeenschap geaccepteerd. De acceptatie van natuurlijke selectie als aandrijvend mechanisme liet langer op zich wachten maar is tegenwoordig onomstreden.

Darwin werd gelovig opgevoed en opgeleid volgens de filosofie van de toen in Engeland gangbare natuurlijke theologie, die religie en wetenschap wilde verenigen. Dankzij de waarnemingen en ontdekkingen die hij in de loop van zijn leven deed ging hij echter steeds meer twijfelen zowel aan deze gangbare ideeën over soortvorming als aan zijn persoonlijke geloof. (Lees verder)

24 februari

Keizer Karel V door Titiaan

Keizer Karel V

Keizer Karel V (Gent, 24 februari 1500 – Cuacos de Yuste, Spanje, 21 september 1558), voor zijn mondigverklaring Karel van Luxemburg geheten, uit het huis Habsburg, was sinds 1506 landsheer van uiteindelijk (1543) alle Nederlandse gewesten, van 1516 tot 1556 als Karel I koning van Spanje en van 1519 tot 1556 als Karel V Rooms-keizer. In België staat hij algemeen bekend als keizer Karel, in Nederland als Karel V. (Lees verder)

11 februari

Thomas Alva Edison

Thomas Edison

Thomas Edison (11 februari 1847 – 18 oktober 1931) was een Amerikaanse uitvinder en zakenman die zijn fortuin maakte door uitvindingen op te kopen en de patenten op zijn eigen naam vast te leggen. Als deze succesvol bleken, perfectioneerde hij ze en nam ze in productie. Edison is nog steeds recordhouder voor het grootste aantal patenten toegekend aan 1 persoon (meer dan 1000). De gloeilamp en de fonograaf (1877) zijn twee van zijn bekendste producten. Hij liet ook veel onderzoek doen op het gebied van de telegrafie. In 1883 ontdekten onderzoekers het naar hem genoemde Edisoneffect, welke ontdekking van belang was voor de ontwikkeling van de elektronenbuizen. (Lees verder)

25 februari

De Dokwerker, monument ter nagedachtenis aan de Februaristaking

Februaristaking

De Februaristaking was een staking op 25 en 26 februari 1941 die begon in Amsterdam en zich uitbreidde naar de Zaanstreek, Haarlem, Velsen, Hilversum en de stad Utrecht en directe omgeving. Het was de eerste grootschalige verzetsactie tegen de Duitse bezetter in Nederland. De staking was het enige massale en openlijke protest tegen de Jodenvervolging in heel bezet Europa. (Lees verder)

10 februari

Johanna Westerdijk

Johanna Westerdijk

Johanna Westerdijk was de eerste vrouw die hoogleraar werd in Nederland. Zij sprak op 10 februari 1917 haar oratie uit. 2017 is daarom uitgeroepen tot Johanna Westerdijkjaar. Johanna Westerdijk was hoogleraar plantenziektekunde aan de Universiteit Utrecht. In 1930 volgde een tweede benoeming tot buitengewoon hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. In 1951 werd ze benoemd tot lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Ze ontving eredoctoraten aan de universiteiten van Upsala (1957) en Giessen (1958). Haar motto was: Werken en feesten vormt schoone geesten. (Lees verder)

26 februari

Victor Hugo in 1876

Victor Hugo

Victor Marie Hugo (Besançon, 26 februari 1802 – Parijs, 22 mei 1885) was een Frans schrijver, dichter, essayist en staatsman en wordt beschouwd als een van de belangrijkste en invloedrijkste Franse romantische auteurs van de 19e eeuw. Hij schreef romans, gedichten, toneelstukken, essays en politieke toespraken en liet ook een uitgebreide briefwisseling na. (Lees verder)

9 februari

Tweedimensionale weergave van een ruimte-tijd-vervorming

Algemene relativiteitstheorie

De algemene relativiteitstheorie is een meetkundige theorie van de zwaartekracht, die in 1916 door Albert Einstein werd gepubliceerd.

De theorie veralgemeent de speciale relativiteitstheorie en de gravitatiewet van Newton. Zij geeft een verenigde beschrijving van de zwaartekracht als een meetkundige eigenschap van ruimte en tijd (ook wel ruimtetijd). In het bijzonder houdt de kromming van de ruimtetijd direct verband met de vier-impuls (massa-energie en lineaire impuls) van de aanwezige materie en straling. De relatie wordt gespecificeerd door de Einstein-veldvergelijkingen, een systeem van partiële differentiaalvergelijkingen. (Lees verder)

27 februari

De filosoof geeft uitleg bij een model van het zonnestelsel door Joseph Wright of Derby

Verlichting

De verlichting is de naam die gebruikt wordt om een politieke en filosofische beweging aan te duiden die de opvattingen over politiek, filosofie, wetenschap en religie binnen de westerse wereld grondig wijzigde. Het was een reactie op het dogmatische autoriteitsgeloof. In deze periode, ook wel bekend als de Eeuw van de Rede, ontstond een culturele stroming of beweging van intellectuelen met als doel het gebruik van de rede en het filosoferen te bevorderen. (Lees verder)

8 februari

Afbeelding

Bultrug

De bultrug (Megaptera novaeangliae), ook wel bultrugwalvis genoemd, is een zeezoogdier uit de onderorde van de baleinwalvissen (Mysticeti). Het is een relatief grote vinvis, die zich van andere vinvissen onderscheidt door zijn lange borstvinnen, zijn gedrongen lichaam en de knobbels op zijn bek en onderkaak. Volwassen bultruggen variëren in lengte van 12 tot 16 meter en wegen zo'n 25 à 30 ton.

De bultrug staat bekend om het gezang dat de mannetjes in de paartijd laten horen en dat dagenlang kan duren. Bij walvisspotters en toeristen zijn bultruggen populair om hun spectaculaire vertoningen aan de wateroppervlakte; ze slaan met hun grote borstvinnen op het water en maken sprongen waarbij ze soms geheel boven de waterspiegel komen. De bultrug kent een groot aantal inventieve jachttechnieken waarbij hij vaak nauw samenwerkt met zijn soortgenoten. Elk jaar leggen bultrugpopulaties duizenden kilometers af wanneer ze migreren van de koude, voedselrijke poolstreken naar warmere wateren om daar te paren en te kalven. (Lees verder)

28 februari

Romeinse kalender

De Romeinse of Latijnse kalender is gebaseerd op de maanstanden en verdeelt het jaar onder in twaalf maanden. Het jaar begon met maart en eindigde met februari. De week was in de Romeinse tijd niet bekend, deze werd in Europa pas rond het jaar 400 (volgens de christelijke jaartelling) ingevoerd, samen met de namen van de dagen. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook

The article is a derivative under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License. A link to the original article can be found here and attribution parties here. By using this site, you agree to the Terms of Use. Gpedia Ⓡ is a registered trademark of the Cyberajah Pty Ltd.