Gpedia:Utvald artikkel

Gå til: navigering, søk
Snarvegar:
WP:VA
WP:UA

Utvald artikkel: det beste frå vår eigen wiki
- og eit skandinavisk samarbeid

Utvald artikkel er ein bolk på hovudsida som vert oppdatert ein gong i veka med dei første avsnitta frå ein utvald artikkel i lag med eit bilete. Alle artiklar som har ei viss lengd og ein illustrasjon kan bli utvald artikkel i ei veke. Nominering av nye kandidatar og diskusjon kan leggjast til på Gpedia:Utvald artikkel/Kandidatar.

Dersom du ønskjer å føreslå ein særskild artikkel for ei særskild veke, kan legge inn eit forslag i kandidatkalenderen. Sjå årsarkivet for artiklar og diskusjonar, der du óg finn peikarar du kan legga inn forslag eller artikkelsnuttar på.

Nynorsk Gpedia har óg artiklar frå dei andre skandinaviske wikipediaene på framsida. Desse artikla vert kopierte over frå våre nabospråk, på grunnlag av kva artikkel som er valt ut der.

Utvald artikkel

Utvald artikkel Bullet blue.png Kandidatar Bullet blue.png Kalender

Arkiv: 20042005200620072008200920102011201220132014201520162017


I dag er det måndag, 23. oktober 2017Oppdater sida

til da | til nb | til sv

Den noverande versjonen av denne bolken på hovudsida er om Ragnvald Kale Kolsson:

Ragnvald Kale Kolsson, eller St Rognvald, i Magnuskatedralen

Ragnvald Kale Kolsson (fødd omkring 1105, død 20. august 1158) var ein av dei sentrale jarlaneOrknøyane på 1100-talet. Han var ein dugande skald og han skal ha blitt kåra til helgen av pave Celestin III (1191-1198).

Under ei vitjing til Noreg vart Ragnvald jarl overtalt til å gjere ei pilegrimsferd til det heilage landet. I Orknøyingasoga er ferda skildra over fem kapittel. Sumaren 1152 la dei ut frå Orknøyane med 15 storskip. Mange norske stormenn var med, mellom andre Erling Skakke og Eindride Unge. Etter at dei hadde vitja Jerusalem, drog dei til Miklagard (Konstantinopel) og vitja den bysantinske keisaren Manuele. Derifrå selga dei til «Pul» (Apulia i Italia), der Ragnvald jarl, saman med biskop Vilhelm og mange andre, gjekk av skipa, fekk seg hestar og gjorde heimvegen over land. Eit av høgdepunkta i forteljinga, er då Ragnvald møtte Ermingjerd i Narbon (Ermengarde, visekomtesse av Narbonne (1127-1197). Ho må ha gjort eit sterkt inntrykk på han, og han gjorde fleire dikt om henne. Les meir …

vis åleinediskusjonendredawikinowikisvwiki

Bolken neste veke er om Silur:

Grensa mellom ordovicium og silurblottlagd på Hovedøya i Noreg med brun leirstein frå silur.

Silur er ein geologisk periode som strekkjer seg frå slutten av ordovicium for om lag 443,7 ± 1,5 millionar år sidan, til byrjinga av devon for om lag 416,0 ± 2,8 millionar år sidan. Som mange andre geologiske periodar er det berglaga som definerer starten og slutten på perioden, men dei eksakte tidspunkta har ein usikkerheit på nokre millionar år. Starten av silur er sett til ei stor masseutrydding der om lag 49 % av dyreslektene forsvann. Denne hendinga vert kalla den ordovikisk-siluriske masseutryddinga.

Silur vart først identifisert av sir Roderick Murchison, som utforska fossilberande sedimentære bergartar sør i Wales tidleg i 1830-åra. Han gav perioden namn etter eit keltisk folk, silurane, og følgde forma som venen Adam Sedgwick hadde oppretta for kambrium. Les meir …

vis åleinediskusjonendredawikinowikisvwiki

Utvald bokmålsartikkel

Utvald bokmålsartikkel-arkiv: 200520062007200820092010201120122013
hent frå nb

Den noverande versjonen av denne bolken på framsida er:

Uranus i 1986 Foto: Voyager 2

Uranus er den syvende planeten fra solen. Den er en gasskjempe, den tredje største planeten etter diameter og den fjerde største etter masse i solsystemet. Den er oppkalt etter den greske himmelguden Uranos. Planeten kan i blant ses med det blotte øye når nattehimmelen er spesielt stjerneklar. Den ble likevel ikke gjenkjent som en planet i oldtiden på grunn av dens utydelige og langsomme bane. William Herschel kunngjorde oppdagelsen 13. mars 1781. Uranus var den første planeten som ble oppdaget med et teleskop.

Uranus har en lignende kjemisk sammensetning som Neptun, og begge plasseres ofte i kategorien «iskjemper». Mens atmosfærene til gasskjempene Jupiter og Saturn hovedsakelig består av hydrogen og helium, har Uranusatmosfæren en større mengde isdannende stoffer som vann, ammoniakk og metan sammen med spormengder av hydrokarboner. Den er den kaldeste planetariske atmosfæren i solsystemet med temperaturer ned i −224 °C. Les mer …

visnowikidawikisvwiki

Versjonen av denne bolken på framsida neste veke er:

Denne uken er det 500 år siden Luther slo opp sine teser på kirkedøren i Wittenberg og reformasjonen tok til for alvor

Martin Luther (1483–1546) var en tysk teolog som var en av de mest sentrale skikkelsene under reformasjonen.

Han var først katolsk prest i augustinereremittenes orden, og ble professor ved universitetet i Wittenberg. I 30-årsalderen utviklet han teologiske synspunkter om kirkens myndighet, sakramentene og mennesket og dets forhold til Gud som – sammen med hans avstandtagen fra kirkelige misligheter, for eksempel avlat – ga støtet til reformasjonen og førte til grunnleggelsen av de evangelisk-lutherske kirker. Startpunktet for reformasjonen oppgis tradisjonelt som 31. oktober 1517, den dag han utsendte sine diskusjonsteser mot sider ved avlatspraksisen. Men i seg selv representerte ikke denne hendelsen noe skjellsettende brudd. Derimot var det den måten striden mellom Luther og hans motstandere utviklet seg på, både dens stadig eskalerende form og i dens gravitasjon mot teologisk mer sentrale anliggender enn kun sider ved kirkelig botspraksis, som frembragte et ugjenkallelig brudd i løpet av få år. Les mer …

visnowikidawikisvwiki

Utvald dansk artikkel

Utvald dansk artikkel-arkiv: 20052006200720082009201020112012

hent frå da

Den noverande versjonen av denne bolken på framsida er:

Geologisk kort over Bornholm

Bornholms geologi fremviser bjergarter og aflejringer fra helt andre og ældre geologiske perioder end tilfældet er i det øvrige Danmarks geologi. Mod nord er øen domineret af prækambrisk grundfjeld bestående af gnejser og granitter, mens den lavereliggende sydlige del af øen præges af nedre palæozoiske skifre og sandsten. En bræmme langs kysten mod sydvest er præget af overvejende løse, uhærdnede aflejringer af ler og sand fra de mesozoiske perioder Jura og Kridt, samt kalksten fra Kridt. Som i resten af Danmark er undergrunden dækket af kvartære istidsaflejringer i form af moræner og smeltevandsaflejringer.

De specielle geologiske forhold har gennem tiden muliggjort, at man har kunnet udvinde en række forskellige råstoffer, som ikke kendes fra det øvrige Danmark, fx granit, ildfast ler og kaolin. Læs mere

visdawikinowikisvwiki

Versjonen av denne bolken på framsida neste veke er:

Peak flow-metre til måling af den maksimale udånding bruges til klassifikationen af astma.

Astma er en udbredt kronisk betændelsestilstand i luftvejene, som kendetegnes ved svingende og tilbagevendende symptomer, reversibel obstruktiv luftvejsobstruktion og spasmer i vævet i luftvejsvæggene. Almindelige symptomer omfatter åndenød, hoste, trykken for brystet og stakåndethed. Man mener, astma skyldes en kombination af genetiske og miljømæssige faktorer.

Akutte symptomer behandles sædvanligvis ved inhalation af beta-2 agonister og orale kortikosteroider, typisk binyrebarkhormon. I meget alvorlige tilfælde gives intravenøse kortikosteroider, magnesiumsulfat, og det kan være nødvendigt at indlægge patienten. Symptomerne kan forebygges ved at undgå udløsende faktorer såsom allergener og irritationskilder og ved hjælp af inhalation af kortikosteroider. Forekomsten af astma er steget betydeligt på verdensplan siden 1970'erne. I 2011 var der 235–300 millioner astmapatienter i verden, og sygdommen er skyld i 250.000 dødsfald årligt. Læs mere

visdawikinowikisvwiki

Utvald svensk artikkel

Utvald svensk artikkel-arkiv: 20052006200720082009201020112012
Utvald svensk artikkel velges ut mellom dei artiklane som er utvalde på svensk wikipedia denne veka: her.

Den noverande versjonen av denne bolken på framsida er:

Solen är den närmaste stjärnan från jorden.

En stjärna är en mycket stor och självlysande himlakropp av plasma. Den närmaste stjärnan sett från jorden är solen, vilken är källan till den allra största delen av energin på jorden. Andra stjärnor är synliga på natthimlen när de inte störs av solen, eller av andra ljusstarka objekt på jorden, så kallad ljusförorening. En stjärna lyser för att fusionen av atomkärnor i dess inre frigör enorma mängder energi, som så småningom färdas genom stjärnan och strålas ut i rymden. Nästan alla grundämnen tyngre än väte och helium är skapade i stjärnornas centrum.

En stjärna börjar som ett kollapsande moln av materia som består av väte, helium och små mängder av tyngre ämnen. När kärnan är tillräckligt tät, börjar vätet fusioneras till helium. Den återstående delen av stjärnans inre för bort energin från kärnan genom en kombination av strålnings- och konvektiva processer. Detta hindrar stjärnan från att kollapsa på sig själv av den omfattande gravitationen och alstrar en stjärnvind, som tillsammans med strålning sänds ut från ytan. Läs mer …

vissvwikidawikinowiki


Versjonen av denne bolken på framsida neste veke er:

Bohus fästning sedd från berget Fontin

Bohus fästning är numera en ruin av en fästning, som började byggas 1308 för att stärka försvaret av Norges dåtida sydgräns. Ruinen är belägen på en 40 meter hög klippa på Bagaholmen i Nordre älv, vid Göta älvs norra utloppsarm i den sydöstra delen av Kungälv, två mil norr om Göteborg.

Fästningen har gett namn åt landskapet Bohuslän. Den har under sin 700-åriga historia kontrollerats av Norge, Danmark-Norge och Sverige. Bohus fästning har varit belägrad minst fjorton gånger, men aldrig blivit erövrad i strid. Fästningen är statligt byggnadsminne sedan 1935. Läs mer …

vissvwikidawikinowiki

Veke 45

Utvald nynorskartikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald bokmålsartikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald dansk artikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald svensk artikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
The article is a derivative under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License. A link to the original article can be found here and attribution parties here. By using this site, you agree to the Terms of Use. Gpedia Ⓡ is a registered trademark of the Cyberajah Pty Ltd.