Konrad Lorenz

Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Konrad Lorenz
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 7 listopada 1903
Wiedeń
Data i miejsce śmierci 27 lutego 1989
Altenberg
Zawód zoolog i ornitolog
Narodowość austriacka

Konrad Zacharias Lorenz (ur. 7 listopada 1903 w Wiedniu, zm. 27 lutego 1989 w Altenbergu) – austriacki zoolog i ornitolog, twórca nowoczesnej etologii, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 1973 roku[1]. Studiował zachowanie zwierząt, zwłaszcza zjawisko wdrukowania u gęgawy.

Życie i działalność

Był profesorem wiedeńskiego uniwersytetu w latach 1928–1935 i profesorem psychologii na Uniwersytecie Albrechta w Królewcu. W 1941 roku wstąpił do armii niemieckiej. Pełnił początkowo służbę medyczną, m.in. w neurologiczno-psychiatrycznym szpitalu w Poznaniu. W latach 1942–1948 był rosyjskim jeńcem wojennym (według innych źródeł w 1944 roku[potrzebny przypis]). Wiosną 1942 roku został wysłany na front wschodni, pod Witebsk, a dwa miesiące później trafił do niewoli rosyjskiej (zob. front wschodni, czerwiec–grudzień 1944). Był lekarzem w Chalturin, gdzie zajmował się głównie przypadkami neuropatii („field polyneuritis”), a następnie był lekarzem w kilku kolejnych obozach w Armenii (wspominał później zaobserwowane tam uderzające podobieństwo między psychologicznymi skutkami nazizmu i edukacji marksistowskiej, co uświadomiło mu czym jest indoktrynacja)[2].

Wrócił do Austrii w lutym 1948 roku. Początkowo pracował w „Biologische Station Wilhelminenberg”, którą prowadzili Otto König i Wilhelm Marinelli, a następnie w małej stacji badawczej w Altenberg, sfinansowanej przez Austriacką Akademię Nauk (z dotacji J.B. Priestley’a).

Otrzymywał propozycje zatrudnienia poza Austrią, m.in. w Oksfordzie, które odrzucił, gdy w 1950 roku Towarzystwo Maxa Plancka założyło dla niego w Buldern centrum badawcze psychologii behawioralnej), nazywane „instytutem Lorenza”. W 1958 roku Lorenz przeniósł się do Instytutu Psychologii Behawioralnej im. Maxa Plancka w Seewiesen. W 1963 opublikował swoją najbardziej znaną książkę Das sogenannte Böse (Tak zwane zło), w której broni swojej hipotezy spiętrzenia popędów. W 1973 roku ustępuje z Instytutu Maxa Plancka, ale kontynuuje badania i publikacje w Austrii. Inny znany tekst Lorenza to Pierścień Króla Salomona.

Za odkrycia w sferze wzorców zachowań indywidualnych i społecznych Lorenz otrzymuje Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny, wspólnie z Niko Tinbergenem i Karlem von Frischem[1].

Konrad Lorenz (po prawej) i Nikolaas Tinbergen (1978)

Lorenz był przyjacielem i studentem angielskiego biologa Juliana Huxleya (wnuka Thomasa Huxleya).

W ostatnich latach życia Lorenz wspierał austriacką Partię Zielonych, stając się jej symbolem – aktywnie zwalczał projekt zbudowania wielkiej elektrowni wodnej na Dunaju, w pobliżu Hainburg an der Donau, która zagrażała zniszczeniem terenów nadrzecznych wokół miejsca budowy – należących do Parku Narodowego Donau-Auen. Był jednym z najbardziej prominentnych obrońców środowiska naturalnego.

Spuścizną Lorenza jest wiele artykułów opublikowanych, w większości po niemiecku, w czasopismach naukowych. Najbardziej znane są jego książki popularne (najważniejsze to Tak zwane zło i Opowiadania o zwierzętach), z których wiele zostało przetłumaczonych na język polski.

Za swój dorobek został w 1983 roku doceniony honorowym doktoratem uniwersytetu w Salzburgu. W roku 2015 pośmiertnie pozbawiono go tego wyróżnienia ze względu na faszystowską przeszłość (w 1938 roku Lorenz złożył wniosek o przyjęcie do NSDAP)[3].

Tłumaczenia prac na język polski

  • Regres człowieczeństwa, Warszawa 1986, PIW, Biblioteka Myśli Współczesnej, ​ISBN 83-06-01435-9​ (Der Abbau des Menschlichen 1983)
  • Odwrotna strona zwierciadła. Próba historii naturalnej ludzkiego poznania, Warszawa 1977, PIW, Biblioteka Myśli Współczesnej (Die Rückseite des Spiegels. Versuch einer Naturgeschichte menschlichen Erkennens 1973)
  • Tak zwane zło, Warszawa 1972, 1975, 1996, 2003, PIW, Biblioteka Myśli Współczesnej, s.328, ​ISBN 83-06-02500-8​ (Das sogenannte Böse. Zur Naturgeschichte der Aggression 1963)
  • I tak człowiek trafił na psa, Warszawa 1976, 1996, 2006 (So kam der Mensch auf den Hund 1950)
  • Opowiadania o zwierzętach, Kraków 1975, Wyd. Literackie; wydane też jako Rozmawiał z bydlątkami, ptakami i rybami 1997, 2005, ​ISBN 83-89700-35-2​ (Redete mit dem Vieh, den Vögeln und den Fischen 1949)

Artykuły

Zobacz też

Przypisy

  1. a b Konrad Lorenz – Facts (ang.). W: Oficial Web Site of the Nobel Prize > The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1973 [on-line]. Nobel Media AB 2018. [dostęp 2018-03-14].
  2. Konrad Lorenz – Biographical (ang.). W: The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1973 [on-line]. Nobel Media AB 2018. [dostęp 2018-03-14].
  3. Noblista pozbawiony zaszczytu za faszystowską przeszłość. W: TVN24 > Świat [on-line]. TVN Media Sp. z o.o., 17 grudnia 2015. [dostęp 2018-03-14].

Bibliografia

  1. Nagrody Nobla. Leksykon PWN, Beata Tarnowska (red.), Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 2001, ISBN 83-01-13393-7, OCLC 830213964.
  2. Jerzy A. Chmurzyński: Konrad Lorenz. Polskie Towarzystwo Etologiczne. [dostęp 10 lutego 2008].

Linki zewnętrzne

The article is a derivative under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License. A link to the original article can be found here and attribution parties here. By using this site, you agree to the Terms of Use. Gpedia Ⓡ is a registered trademark of the Cyberajah Pty Ltd.