Lipienica (województwo dolnośląskie)

Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy wsi w województwie dolnośląskim. Zobacz też: inne miejscowości o nazwie Lipienica.
Lipienica
Lipienica widziana z Góry Świętej Anny (sierpień 2016)
Lipienica widziana z Góry Świętej Anny (sierpień 2016)
Rodzaj miejscowości wieś
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat kamiennogórski
Gmina Kamienna Góra
Sołectwo Lipienica
Wysokość 470–540 m n.p.m.
Liczba ludności (2017) 155[1]
Strefa numeracyjna (+48) 75
Kod pocztowy 58-405
Tablice rejestracyjne DKA
SIMC 0189948
Położenie na mapie gminy wiejskiej Kamienna Góra
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Kamienna Góra
Lipienica
Lipienica
Położenie na mapie powiatu kamiennogórskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kamiennogórskiego
Lipienica
Lipienica
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Lipienica
Lipienica
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Lipienica
Lipienica
Ziemia50°43′06,6″N 16°02′35,2″E/50,718500 16,043100

Lipienica (niem. Lindenau, łac. Lindinowe) – wieś w Polsce, w województwie dolnośląskim, w powiecie kamiennogórskim, w gminie Kamienna Góra. Leży częściowo u podnóża Gór Kruczych (zachodnia część), częściowo w Kotlinie Krzeszowskiej (wschodnia część). Jest to wieś łańcuchowa o charakterze rolniczym. Leży nieopodal turystycznego Krzeszowa. Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1292 roku. Do 1810 roku należała do cystersów z Krzeszowa. Najwięcej mieszkańców, ponad pół tysiąca, liczyła w drugiej połowie XIX wieku. Na początku XXI wieku zamieszkała przez sto kilkadziesiąt osób.

Podział administracyjny

Wieś jest położona w województwie dolnośląskim, w powiecie kamiennogórskim, w gminie Kamienna Góra[2].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa jeleniogórskiego.

Toponimia

Etymologia nazwy

Niemiecka nazwa wsi to połączenie linden (lipa), oraz aue (podmokła łąka, zagłębienie, teren nisko położony nad wodą) – Lindenau(e)[3].

Polska nazwa to tłumaczenie nazwy niemieckiej.

Wcześniejsze nazwy

Historyczne nazwy Lipienicy:

Geografia

Położenie

Lipienica leży częściowo u podnóża Gór Kruczych (zachodnia część), częściowo w Kotlinie Krzeszowskiej (wschodnia część)[9]. Jest to wieś łańcuchowa. Ciągnie się ok. 2,5 km luźno rozrzuconymi zabudowaniami, na wysokości około 470–540 m n.p.m. W stronę Krzeszowa dochodzi do dawnej linii kolejowej, a od południowego zachodu wciska się w dolinę pomiędzy Lipowcem na północny zachód a Drążoną na południowy zachód. Przebiega tędy droga lokalna łącząca Krzeszów z Lubawką[5][6].

Struktura użytkowania gruntów

Struktura użytkowania gruntów w obrębie miejscowości[5][6]:

Rodzaj użytkowania Powierzchnia [ha] Udział w ogólnej
powierzchni wsi [%]
Użytki rolne 370 71,16
Lasy 122 23,46
Obszar zabudowany 28 5,38
Razem: 520 100,00

Budowa geologiczna

Grzbiet Gór Kruczych jest zbudowany z trachitów, zaś Kotlina Krzeszowska ze zlepieńców i piaskowców czerwonego spągowca, oraz górnokredowych piaskowców i mułowców, w większości nakrytych grubą warstwą osadów czwartorzędowych. Lekko falisty teren rozcinają płytkie dolinki małych potoków należących do dorzecza Zadrny[5][6].

Ochrona środowiska

Natura 2000

W granicach Lipienicy znajdują się obszary Natura 2000[10]:

Rodzaj obszaru Nazwa obszaru Kod obszaru
Specjalny obszar ochrony siedlisk SSO Góry Kamienne PLH020038
Obszar specjalnej ochrony ptaków „Natura 2000” Sudety Wałbrzysko-Kamiennogórskie PLB020010

Inne obszary

Pozostałe obszary ochrony środowiska w granicach Lipienicy[10]:

Rodzaj obszaru Nazwa obszaru Kod obszaru
Obszar najwyższej ochrony głównego zbiornika wód podziemnych „Niecka Wewnątrzsudecka” GZWP ONO nr 342

Historia

Kapliczka słupowa w Lipienicy (marzec 2015)

W posiadaniu cystersów

Jest to jedna z najstarszych wsi w rejonie Krzeszowa. Została po raz pierwszy wzmiankowana w 1292 roku, w dokumencie w którym książę Bolko I Surowy nadaje cystersom przybyłym z Henrykowa ziemie wcześniej należące do benedyktynów, w tym Lipienicę, wspomnianą jako Lindinowe[4]. W XIV wieku wieś objął przywilej górniczy, lecz nie wiadomo, czy były prowadzone tu jakiekolwiek roboty górnicze. Była to niewielka osada, która się nie rozwijała[5][6]. Prawdopodobnie w 1427 roku Lipienica została doszczętnie zniszczona przez husytów, którzy pustoszyli dobra klasztorne[5][6]. Lepiej zaczęła się dopiero rozwijać w 1 połowie XVII wieku. Istniały tu wówczas stawy rybne[5][6]. W 1747 roku na wsi istniała cegielnia, a mieszkało w niej 10 kmieci, 9 zagrodników oraz 45 chałupników, wśród nich 6 rzemieślników[5][6]. W 1765 roku wartość Lipienicy wynosiła 2832 talary[5][6]. Wzmianka z 1785 roku wspominała 1 folwark, 10 kmieci, 9 zagrodników oraz 45 chałupników[11]. W 1810 roku sekularyzowano dobra klasztorne i Lipienica (wraz z całymi włościami opactwa), stała się własnością królestwa[5][6].

Okres od sekularyzacji do końca II wojny światowej

Ze wzmianki z 1830 roku wynika, że była to spora wieś, licząca 66 domów, folwark, oraz sołectwo z gorzelnią i cegielnią. Pracowały 43 krosna tkające płótno[11]. Było to w okresie rozkwitu tego rzemiosła na ziemi kamiennogórskiej[5][6]. W 1845 roku istniały szkoła z nauczycielem i 2 gospody, liczba krosien wzrosła do 66. Było też 8 innych rzemieślników. Wynika z tego, że większość mieszkańców utrzymywała się z tkactwa[11]. Upadek tego rzemiosła w 2 połowie XIX wieku wpłynął na wyraźny odpływ ludności, a wieś egzystowała już tylko jako osada rolnicza[5][6]. W 1911 roku we wsi po raz kolejny wzmiankowano cegielnię oraz szkołę (jako katolicką). Ponadto działały tu Stowarzyszenie Rolników oraz Klub Rowerzystów[12]. W 1939 roku została wspomniana placówka pocztowa, wymieniona szkoła podstawowa, oraz fakt o tym, że wieś była zelektryfikowana[13].

Po II wojnie światowej

Po 1945 r. Lipienica pozostawała wyludniającą się wsią rolniczą. Położenie poza głównymi trasami komunikacyjnymi, brak przemysłu w pobliżu i trudne warunki glebowo-klimatyczne nie sprzyjają jej rozwojowi. W 1994 r. zmodernizowano drogę z Lipienicy do Lubawki, tworząc asfaltową szosę[5][6]. W roku 2016 został przeprowadzony remont drogi[14].

Najważniejsze daty

  • 1292 – pierwsza wzmianka, początek przynależności do cystersów z Krzeszowa.
  • 1810 – kasata dóbr klasztornych, odtąd Lipienica przestała należeć do cystersów.
  • 1945 – Lipienica jest polska, zmiana nazwy na Lipowo, a później na Lipienica[7][8].
Pomnik pamięci poległych niemieckich żołnierzy pochodzących z Lindenau (Lipienicy) w trakcie I wojny światowej. (kwiecień 2017)

Architektura i zabytki

Kapliczka domkowa w Lipienicy (marzec 2015)
Krzyż przydrożny w Lipienicy (marzec 2015)
 Osobny artykuł: Architektura Lipienicy.

We wsi zachowało się wiele domów stanowiących interesujące przykłady budynków ludowych regionu, szczególnie w górze wsi parterowe chaty drewniane lub drewniano-murowane, niektóre o konstrukcji zrębowej. Niektóre pod jednym dachem łączą część mieszkalną i gospodarczą. Posiadają dwuspadowe dachy ze szczytami oszalowanymi deskami. Pochodzą w większości z XIX wieku.

Zabytki w Lipienicy według Narodowego Instytutu Dziedzictwa[10][15]:

  • kaplice kalwarii, nr rej.: A/5488/589 z 26.08.1959 (na terenie miejscowości znajduje się jedna kaplica), jest częścią pomnika historii Opactwo Cystersów w Krzeszowie[16].

Obszary w Lipienicy w rejestrze Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków[17]:

  • Lipienica, historyczny układ ruralistyczny wsi, strefa obserwacji archeologicznej miejscowości o wczesnej metryce.

Do cenniejszych obiektów zabytkowych ujętych w Gminnej Ewidencji Zabytków należą m.in.[5][6][18][19]:

  • kapliczka murowana, z 3 ćwierci XIX wieku,
  • nr 13 – dom mieszkalny, murowany, z 3. ćw. XIX w.,
  • nr 22 – dom mieszkalno-gospodarczy, murowany, z 4. ćw. XIX w.,
  • nr 24 – dom mieszkalny, murowany, z około 1920 r.,
  • nr 26 – dom mieszkalny, z około 1920 r.,
  • nr 39 – dom mieszkalno-gospodarczy, murowany, z 3. ćw. XIX w.,
  • nr 55 – dom mieszkalny, murowany, z końca XIX w.,
  • nr 59 – dom mieszkalny, murowany, z końca XIX w.,
  • nr 61 – dom mieszkalny, drewniany, z 3. ćw. XIX w.

Ponadto wyróżniają się nieobjęte Gminną Ewidencją Zabytków[5][6]:

  • nr 57 – dom mieszkalny, murowany, z 3. ćw. XIX w.,
  • nr 60 – dom mieszkalny, murowany, z końca XIX w.

We wsi znajduje się wiele kapliczek, co jest świadectwem wielowiekowej przynależności wsi do cystersów.

Demografia

Liczba ludności Lipienicy w latach 1785–2016[1][5][6][20][2][21][22][23][24][13][25]:

Budynek byłej szkoły podstawowej (sierpień 2016)

Edukacja

We wsi znajdowała się szkoła podstawowa. Wzmiankowana jest ona w 1840 roku jako „szkoła z nauczycielem”[5][6]. Na dzień 1 grudnia 1945 w szkole uczyło się 36 dzieci, a nauczali w niej Maria Musiał i J. Złobikowska[26].

Po zlikwidowaniu szkoły w Lipienicy wieś leży w obrębie obwodu szkoły podstawowej w Krzeszowie[27].

Religia

Katolicy z Lipienicy należą do parafii Wniebowzięcia NMP w Krzeszowie.

Wcześniej zachodnia część wsi należała do parafii w Lubawce[28][29]. W latach powojennych odstąpiono od dzielenia miejscowości i cała Lipienica została oddana do parafii w Krzeszowie[29].

Liczba ewangelików oraz katolików w Lipienicy w latach 1830–1925 (fioletowy – ewangelicy, niebieski – katolicy, zielony – żydzi)[11][21][30][25];

Rok Katolicy Ewangelicy Żydzi
1830 407 - -
1845 476 8 -
1885 438 32 -
1895 355 27 -
1910 313 17 -
1925 318 30 1

Infrastruktura

Gospodarka wodno-ściekowa

Wieś jest wyposażona w sieć wodociągową, która prowadzi z ujęcia wody w Krzeszówku. Lipienica nie posiada sieci kanalizacyjnej[31].

Transport

Rozmieszczenie przystanków autobusowych w Lipienicy

Komunikacja autobusowa

We wsi znajdują się trzy przystanki autobusowe:

Jedynym przewoźnikiem obsługującym regularne połączenia autobusowe w Lipienicy jest Przedsiębiorstwo PKS w Kamiennej Górze[35].

Trasa drogi w Lipienicy

Transport drogowy

Przez wieś przechodzi droga powiatowa nr 3463D[14], prowadząca z Krzeszowa do Kamiennej Góry[5][6].

Byłe rozmieszczenie linii kolejowych w Lipienicy czerwony − Linia kolejowa nr 330 niebieski − bocznica do kopalni w Krzeszówku

Transport kolejowy

Przez Lipienicę przebiegały krótkie odcinki linii kolejowych[10]:

  • 330 – z Kamiennej Góry do Okrzeszyna (o długości ok. 600 m), Zaczęto jej budowę pod koniec 1897 roku, otwarto ją w 1899 roku, ruch pasażerski zawieszono w 1954 roku, a towarowy w 1987 roku. Odcinek z Krzeszowa do Chełmska Śąskiego rozebrano w 1998 roku.
  • bocznica linii kolejowej 330 – z Krzeszowa do kopalni kwarcu w Krzeszówku (o długości ok. 100 m). Wybudowany w 1973 roku, pociągi przestały przejeżdżać po zakończeniu eksploatacji kopalni w 1990 roku. Została rozebrana w 1999 roku.

Poza przejazdem kolejowym na terenie wsi nie znajdowały się żadne obiekty infrastruktury kolejowej (stacje, przystanki)[36].

Planowane jest utworzenie na miejscu linii kolejowej od strony Kamiennej Góry ścieżki rowerowej. W Lipienicy ścieżka prowadziłaby do skrzyżowania z ulicą[37]. Istnieje również alternatywa, by ścieżka wiodła do Chełmska Śląskiego[38].

Górnictwo

Wieś w XIV wieku została objęta przywilejem górniczym nadanym klasztorowi przez księcia świdnickiego Bolka II, lecz nie ma żadnych wzmianek o prowadzeniu robót górniczych w tamtym czasie[5][6]. W późniejszych latach we wsi działała cegielnia. Pierwsza wzmianka o niej pochodziła z 1830 roku[11]. W 1911 roku była ona już zelektryfikowana[12]. Obecnie wyrobiska byłej cegielni zalane są wodą[31].

Turystyka

Krzyż w Lipienicy (marzec 2015)

Lipienica jest położona w miejscu korzystnym dla rozwoju turystyki. Przez wieś przechodzą szlaki turystyczne:

Boisko w Lipienicy (kwiecień 2017)

Sport

We wsi znajduje się klub sportowy piłki nożnej Orły Lipienica[40].

Uwagi

  1. a b Przystanek na żądanie.

Przypisy

  1. a b Mieszkańcy gminy. W: Urząd Gminy Kamienna Góra [on-line]. bip.kamiennagora.pl. [dostęp 13 sierpnia 2016].
  2. a b Bank Danych Lokalnych, stat.gov.pl [dostęp 2016-08-13].
  3. Kazimierz Rymut, Nazwy miejscowe Polski, Urszula Bijak, t. 6 L-Ma, historia, pochodzenie, zmiany., Kraków: Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk, 2005, s. 131, ISBN 83-88866-26-5.
  4. a b Wiesław Długosz, dokument, www.dokumentyslaska.pl [dostęp 2017-04-17].
  5. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Staffa 1996 ↓, s. 133–135.
  6. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Staffa 1997 ↓, s. 200–203.
  7. a b Ivo Łaborewicz. Powojenne nazewnictwo w Jeleniogórskiem. „Karkonosze – kultura i turystyka”, s. 35, kwiecień/maj/czerwiec 1992. Janusz Cwen (red. nacz.). Jelenia Góra: Regionalne Centrum Kultury w Jeleniej Górze. Wydział Infrastruktury Społecznej Urzędu Wojewódzkiego w Jeleniej Górze. ISSN 1232-3535. [dostęp 2016-08-13]. 
  8. a b Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 9 września 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości., „Monitor Polski”.
  9. Dz.U. z 2013 r. poz. 200, nr 29 z 13 lutego 2013 r., s. 1104 – Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części [dostęp 2016-08-13].
  10. a b c d Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego na obszarze gminy Kamienna Góra (dla miejscowości Lipienica). Urząd Gminy Kamienna Góra, 2013-08-14. [dostęp 2016-09-03].
  11. a b c d e Marian Gabrowski, Lipienica – informacje o wiosce, marian.gabrowski.eu [dostęp 2017-03-13].
  12. a b Adreßbucht der Stadt und des Kreises Landeshut, Landechist in Schleisen: Armin Werner’s Buchdruderei, 1911 (niem.).
  13. a b Amtliches Gemeindeverzeichnis für das Grossdeutsche Reich auf Grund der Volkszählung 1939, Berlin: Verlag für Sozialpolitik, Wirtschaft und Statistik, 1944.
  14. a b Starostwo Powiatowe w Kamiennej Górze, www.kamienna-gora.pl [dostęp 2017-04-17] (ang.).
  15. M. Stec: Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków – stan na 31 marca 2016 r. – woj. dolnośląskie. W: Zestawienia zabytków nieruchomych w portalu Narodowego Instytutu Dziedzictwa. nid.pl > Zabytki w Polsce – Rejestr zabytków – Zestawienia zabytków nieruchomych > woj. dolnośląskie [on-line]. Narodowy Instytut Dziedzictwa, 2016-03-31. [dostęp 2016-09-03]. s. 58.
  16. Dz.U. z 2004 r. Nr 102, poz. 1057 (Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie uznania za pomnik historii).
  17. Zmiana studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Kamienna Góra, Załącznik Nr 1 do uchwały XVIII/90/12 Rady Gminy Kamienna Góra z dnia 25 kwietnia 2012 r.
  18. B. Myśków: Wykaz obiektów ujętych w Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy Kamienna Góra. D. Sowa – Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Gminy Kamienna Góra. bip.kamiennagora.tensoft.pl, 2016-06-28. [dostęp 2016-08-13]. s. 22–23 (poz. 354–361).
  19. Rada Gminy Kamienna Góra, Uchwała nr XXIII/133/12 Rady Gminy Kamienna Góra z dnia 31 października 2012 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego na obszarze gminy Kamienna Góra (dla miejscowości Lipienica)
  20. Wieś Lipienica » mapy, nieruchomości, GUS, kod pocztowy, kierunkowy, demografia, tabele, statystyki, liczba ludności, www.polskawliczbach.pl [dostęp 2016-09-03].
  21. a b Ernst Kunick (red.), Heimatbuch des Kreises Landeshut in Schlesien, Kamienna Góra: Armin Werner’s Buchdruckerei,, 1929.
  22. Schlesisches Ortschaftsverzeichnis, wyd. 4, Wrocław: Wilh. Gottl. Korn, 1897.
  23. Schlesisches Ortschaftsverzeichnis, wyd. 5, Wrocław: Wilh. Gottl. Korn, 1901.
  24. Schlesisches Ortschaftsverzeichnis, wyd. 10, Wrocław: Wilh. Gottl. Korn, 1925.
  25. a b Gemeindelexikon für die Provinz Schlesien, Berlin: Königlichen Statistischen Bureau, 1898.
  26. Stanisław Michalkiewicz (red.), Kamienna Góra. Monografia geograficzno-historyczna miasta i okolic, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1985, ISBN 83-04-01818-7.
  27. Statut Zespołu Szkół Publicznych w Krzeszowie Załącznik do uchwały nr4 /2009/2010 Rady Pedagogicznej Zespołu Szkół Publicznych w Krzeszowie z dnia 14 czerwca 2010 r. Krzeszów, 14 czerwca 2010 r.
  28. Lindenau w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. V: Kutowa Wola – Malczyce. Warszawa, 1884.
  29. a b ks. Stanisław Książek: Terytorialna organizacja kościelna Kotliny Kamiennogórskiej w XX wieku. Wyd. I. Kamienna Góra: Usługi Poligraficzne Bogdan Kokot vel Kokociński, 2000. ISBN 83-88842-04-8.
  30. Gemeindelexikon für die Provinz Schlesien, Berlin: Königlichen Statistischen Bureau, 1887.
  31. a b Program Ochrony Środowiska dla Gminy Kamienna Góra.
  32. OpenStreetMap | Węzeł: ‪Lipienica‬(‪3737720392‬), OpenStreetMap [dostęp 2016-08-28].
  33. OpenStreetMap | Węzeł: ‪Lipienica szkoła nż‬(‪3737720391‬), OpenStreetMap [dostęp 2016-08-28].
  34. OpenStreetMap | Węzeł: ‪Lipienica nż‬(‪3737720390‬), OpenStreetMap [dostęp 2016-08-28].
  35. PKS Kamienna Góra, Rozkład odjazdów Lipienica, 1 lipca 2012.
  36. Marian Gabrowski, Linia kolejowa, marian.gabrowski.eu [dostęp 2016-08-28].
  37. Ścieżka rowerowa Kamienna Góra-Krzeszów, „czadrow.pl”, 15 września 2016 [dostęp 2017-04-24] (pol.).
  38. k, Szansa na ścieżkę rowerową - powiatowa.info - Kamienna Góra, Lubawka, Krzeszów, Chełmsko Śląskie - powiat kamiennogórski, powiatowa.info [dostęp 2017-04-24] (pol.).
  39. Sudety Środkowe 2005 ↓.
  40. [bez autora]: „Orły Lipienica”. W: Portal „Łączy nas piłka”. laczynaspilka.pl [on-line]. laczynaspilka.pl. [dostęp 2016-08-13].

Bibliografia

  • Marek Staffa: Słownik geografii turystycznej Sudetów, tom 9, Góry Kamienne. Wrocław: Wydawnictwo I-BiS, 1996, s. 133–135. ISBN 83-85773-20-7.
  • Marek Staffa: Słownik geografii turystycznej Sudetów, tom 8, Kotlina Kamiennogórska, Wzgórza Bramy Lubawskiej, Zawory. Wrocław: Wydawnictwo I-BiS, 1997, s. 200–203. ISBN 83-85773-23-1.
  • Sudety Środkowe. Skala 1:40 000. Jelenia Góra: Wydawnictwo Turystyczne Plan, 2005. ISBN 83-60044-44-9.

Linki zewnętrzne

The article is a derivative under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License. A link to the original article can be found here and attribution parties here. By using this site, you agree to the Terms of Use. Gpedia Ⓡ is a registered trademark of the Cyberajah Pty Ltd.