Lizbona

Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy stolicy Portugalii. Zobacz też: miejscowość Lizbona w woj. wielkopolskim.
Lizbona
Lisboa
Ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Portugalia
Dystrykt Lizbona
Prezydent António Costa
Powierzchnia 84,6 km²
Wysokość od 0 do 116,75 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

545 245 (2 821 876[1])
6429 os./km²
Nr kierunkowy +351
Tablice rejestracyjne nie istnieją tablice rejestracyjne z kodem miasta
Podział miasta 53 freguesias
Plan Lizbony
Plan Lizbony
Położenie na mapie Portugalii
Mapa lokalizacyjna Portugalii
Lizbona
Lizbona
Ziemia38°42′N 9°11′W/38,700000 -9,183333
Strona internetowa

Lizbona (port. Lisboa, wym. [liʒˈβoɐ]) – stolica i największe miasto Portugalii, położone w zachodniej części Półwyspu Iberyjskiego, nad rzeką Tag przy jego ujściu do Oceanu Atlantyckiego. Miasto stanowi centrum polityczne, ekonomiczne i kulturalne kraju. W centrum administracyjnym Lizbony mieszka około 550 tys. mieszkańców, natomiast cała metropolia – Zespół Metropolitalny Lizbony ma 2 821 876 mieszkańców[1][2] (27% populacji państwa).

Region Lizbony jest najbogatszym regionem w Portugalii, wysoko ponad średnim PKB Unii Europejskiej – wytwarza 37% PKB kraju. Jest również politycznym centrum Portugalii, ponieważ ma tu swoją siedzibę rząd oraz głowa państwa. Lizbona ma status metropolii o znaczeniu globalnym[3].

W mieście znajdują się dwa obiekty z listy światowego dziedzictwa UNESCO: Klasztor Hieronimitów oraz Torre de Belém[4], a na przedmieściach znajduje się trzeci – Kulturowy Krajobraz Sintry[5].

Historia

Obszar dzisiejszej Lizbony zamieszkany był co najmniej od czasów rzymskich. Ówczesna osada występuje w źródłach jako Olisipo. W starożytności był to rejon osadnictwa Luzytanów i być może punkt handlowy Fenicjan (czego dotąd nie potwierdziły badania archeologiczne). W VIII wieku miasto zostało zajęte przez Maurów z Afryki północnej i nazwane Lishubną. W 1147 roku została zdobyta przez pierwszego władcę Portugalii, Alfonsa I Zdobywcę (Dom Afonso Henriques), przy pomocy krzyżowców[6]. Pierwszym biskupem Lizbony został angielski krzyżowiec Gilbert z Hastings. W 1255 roku król Alfons III przeniósł stolicę Portugalii z Coimbry do Lizbony. W 1290 powstał w Lizbonie uniwersytet.

W okresie wielkich odkryć geograficznych (XV-XVII wiek) z Lizbony, a ściślej z jej portu Belém, wyruszyło wiele wypraw morskich, które przyczyniły się do rozwoju królestwa i jego stolicy. W kwietniu 1506 roku w mieście miał miejsce kilkudniowy pogrom, w którego wyniku zamordowano kilka tysięcy Żydów przymusowo nawróconych na katolicyzm.

26 stycznia 1531 roku miasto zostało dotknięte przez trzęsienie ziemi, w którym zginęły tysiące jego mieszkańców. W dzień Wszystkich Świętych 1 listopada 1755 miało miejsce kolejne potężne trzęsienie ziemi (9 stopni w skali Richtera), które pochłonęło ok. 60 000 ofiar i praktycznie zrujnowało Lizbonę. Przetrwały jedynie zabudowania dzielnic Alfamy i Belém. Z inicjatywy ministra króla José I, markiza Pombala miasto zostało odbudowane.

5 października 1910 wybuchła w Lizbonie rewolucja republikańska. 25 kwietnia 1974 rozpoczęła się rewolucja goździków.

Geografia

Położenie

Współrzędne geograficzne Lizbony to: 38°42′N, 9°05′W, co czyni ją najbardziej wysuniętą na zachód stolicą w kontynentalnej Europie. Miasto jest zlokalizowane w zachodniej części kraju, nad rzeką Tag w pobliżu ujścia do Oceanu Atlantyckiego. Oddalona jest o około 220 km od najwyższego szczytu kontynentalnej Portugalii w Serra da Estrela (około 3h jazdy samochodem).

Centrum administracyjne podzielone jest na 53 dzielnice (freguesias), natomiast metropolia na 18 gmin (municípios)[1].

Zachodnia część miasta jest głównie zajęta przez Park Monsanto, który jest największym parkiem miejskim w Europie. Jego powierzchnia to 10 km².

Ochrona przyrody

W obrębie regionu Lizbona znajduje się kilka obszarów chronionych:

  • Parki przyrody: Parque Natural de Sintra-Cascais, Parque Natural da Arrábida
  • Rezerwaty przyrody: Reserva Natural do Estuário do Tejo, Reserva Natural do Estuário do Sado, Reserva Natural das Lagoas de Santo André e da Sancha
  • Pomniki przyrody: Monumento Natural de Carenque, Monumento Natural da Pedreira do Avelino, Monumento Natural dos Lagosteiros, Monumento Natural da Pedra da Mua
  • Obszar chronionego krajobrazu: Paisagem Protegida da Arriba Fóssil da Costa de Caparica
  • Inne: Sítio Classificado da Granja dos Serrões e Negrais

Klimat

Lizbona znajduje się w strefie klimatu subtropikalnego[7][8] typu śródziemnomorskiego[9], z bardzo łagodnymi zimami i długimi ciepłymi latami. Średnia roczna temperatura wynosi 21,5 °C w dzień i 13,5 °C w nocy.

Średnia temperatura miesięcy zimowych – grudnia, stycznia i lutego wynosi 15,4 °C w dzień i 8,9 °C w nocy[10]. W najzimniejszym miesiącu roku – styczniu, temperatury wynoszą zwykle od 10 do 18 °C w ciągu dnia, od 4 do 12 °C w nocy, a średnia temperatura morza wynosi 15 °C[11]. Opady śniegu, jak i mróz generalnie nie występują. Średnia temperatura siedmiu miesięcy letnich, od kwietnia do października wynosi 25 °C w dzień i 16 °C w nocy[10]. W najcieplejszym miesiącu roku – sierpniu, temperatury wynoszą zwykle od 23 do 33 °C w ciągu dnia, około 18 °C w nocy, a średnia temperatura morza wynosi 20 °C[11]. Temperatury powyżej 30 °C występują w kilkunastu dniach rocznie. Dwa miesiące – marzec i listopad mają charakter przejściowy, ze średnią temperaturą powyżej 18 °C w ciągu dnia i 11 °C podczas nocy[10], pod względem temperatury i nasłonecznienia przypominają maj i wrzesień w północnej połowie Europy. Najwyższa odnotowana temperatura w mieście to 41,8 °C, natomiast najniższą zanotowaną temperaturą było 0,2 °C[10].

Lizbona ma 117 dni deszczowych rocznie (licząc również mżawkę), od 2 dni deszczowych w lipcu do 15 dni deszczowych w styczniu. Miasto ma 2806 godzin czystej słonecznej pogody rocznie, od 142 h (średnio 4,6 godziny dziennie, około 4 razy więcej niż w Polsce) w grudniu do 353 h (średnio 11,4 godziny czystego słońca na dobę) w lipcu[12].

Średnia temperatura i opady dla Lizbony
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Średnie temperatury w dzień [°C] 14.8 16.2 18.8 20.0 22.1 25.7 27.9 28.3 26.5 22.5 18.2 15.3 21,5
Średnie dobowe temperatury [°C] 11.6 12.7 14.9 15.9 18.0 21.2 23.1 23.5 22.1 18.8 15.0 12.4 17,5
Średnie temperatury w nocy [°C] 8.3 9.1 11.0 12.0 13.9 16.6 18.2 18.6 17.6 15.1 11.8 9.4 13,5
Opady [mm] 99.9 84.9 53.2 68.1 53.6 15.9 4.2 6.2 32.9 101 128 127 774
Średnia liczba dni z opadami 15 15 13 12 8 5 2 2 6 11 14 14 117
Średnie nasłonecznienie (w godzinach) 143 151 208 234 291 303 353 344 261 214 156 142 2800
Źródło: Instituto Português do Mar e da Atmosfera[10], Hong Kong Observatory[13] (liczba dni z opadami), Climatebase[12] (nasłonecznienie)
Średnia temperatura morza (°C)[14]
Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Rok
15,8 15,2 15,1 16,3 17,4 18,6 18,9 19,5 19,9 19,8 18,1 16,5 17,6

Demografia

Panorama Lizbony (kliknij aby powiększyć)
Panorama Lizbony (kliknij aby powiększyć)

Lizbona liczy 545 245 mieszkańców wewnątrz centrum administracyjnego na powierzchni zaledwie 84,6 km². Granice miasta nie są precyzyjne zdefiniowane. W związku z tym administracyjnie zdefiniowane miasta, które istnieją w pobliżu stolicy są w rzeczywistości częścią metropolitalnego obwodu Lizbony. Strefa miejska Lizbony (ang. Urban Zone) ma 2 435 837 mieszkańców według danych Eurostatu[15]. Zespół miejski liczy 2 700 000 mieszkańców będąc jedenastym co do wielkości zespołem miejskim w Unii Europejskiej po Paryżu, Londynie, Zagłębiu Ruhry, Madrycie, Mediolanie, Barcelonie, Berlinie, Rzymie, Neapolu i Atenach[16]. Cała metropolia Lizbona (obszar metropolitalny) ma około 2,8 miliona mieszkańców. Według oficjalnych danych rządowych, Zespół Metropolitalny Lizbony ma 2 821 876 mieszkańców. Ponadto inne źródła również przedstawiają podobną liczbę, według Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju – 2 797 612 mieszkańców[17]; według Departamentu Spraw Gospodarczych i Społecznych ONZ – 2 890 000[18]; według Europejskiego Urzędu Statystycznego (Eurostat) – 2 839 908 mieszkańców[19]; według Brookings Institution ma 2 968 600 mieszkańców[20].

Zabytki

Sport

Lizbona jako stolica Portugalii jest także jednym z jej sportowych centrów. Swoją siedzibę mają tu m.in. takie kluby jak SL Benfica czy Sporting CP. Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej 2004 także gościły w stolicy, a ich mecz finałowy został rozegrany na Estádio da Luz.

Największą halą sportową jest MEO Arena. Największymi stadionami są: Estádio da Luz o pojemności 64 642 widzów, Estádio José Alvalade o pojemności 50 000 widzów, Estádio do Restelo o pojemności 19 856 widzów oraz znajdujący się na przedmieściach Estádio Nacional o pojemności 37 500 widzów.

Dzielnice i parafie

Dzielnice i parafie Lizbony

Lizbona dzieli się na 53 gminy tzw. parafie cywilne (freguesias), zgrupowane w czterech dzielnicach (bairros):

  • Santos-o-Velho
  • São Cristóvão e São Lourenço
  • São Domingos de Benfica
  • São Francisco Xavier
  • São João
  • São João de Brito
  • São João de Deus
  • São Jorge de Arroios
  • São José
  • São Mamede
  • São Miguel
  • São Nicolau
  • São Paulo
  • São Sebastião da Pedreira
  • São Vicente de Fora
  • Socoorro

Ponadto wyodrębnia się zwyczajowo historyczne dzielnice miasta: Alcântara, Alfama, Bairro Alto, Baixa, Belém, Chiado, Estrela, a także Parque das Nações (pol. Park Narodów, nowoczesne tereny wystawowe powstałe w czasie przygotowań do Expo ’98).

Parlament portugalski

Gospodarka

Główne dziedziny przemysłu w rejonie Lizbony to przemysł stalowy, włókienniczy, chemiczny, ceramiczny, stoczniowy i rybołówstwo. Lizbona posiada oceaniczny port handlowy i wojenny. Stacja kolejowa Estação de Santa Apolónia.

Bezrobocie w Zespole Metropolitalnym Lizbony w październiku 2015 roku wynosiło 12,8%[21].

W Lizbonie odbyło się Expo ’98.

Sławni ludzie związani z Lizboną

Lizbona w literaturze pięknej

Zobacz też

Miasta partnerskie

Przypisy

  1. a b c Diário da República, 1.ª série – N.º 176 – 12 de setembro de 2013Zgromadzenie Republiki, 2013.
  2. Resultados Preliminares 2011 – Instituto Nacional de Estatística, 2011.
  3. The World According to GaWC 2010. W: Globalization and World Cities (GaWC) Study Group and Network [on-line]. Loughborough University.
  4. Monastery of the Hieronymites and Tower of Belém in Lisbon – UNESCO.
  5. Cultural Landscape of Sintra – UNESCO.
  6. A.H. de Oliveira Marques, Historia Portugalii, tom I (do XVII wieku), PWN, Warszawa 1987, s. 59.
  7. Climatic map by Istituto Geografico De Agostini.
  8. Die Klimatypen der Erde – Pädagogische Hochschule in Heidelberg.
  9. World Map of Köppen–Geiger Climate Classification.
  10. a b c d e Instituto Português do Mar e da Atmosfera: Monthly Averages for Lisbon, Portugal (1981-2010).
  11. a b Weather2Travel.com: Lisbona Climate Guide.
  12. a b „Лиссабон,Португалия #8536” (1971-2011) – Climatebase.
  13. „Climatological Information for Lisbon, Portugal” (1961-1990) – Hong Kong Observatory.
  14. Lisbon average sea temperature – seatemperature.org.
  15. Eurostat: Urban Audit: City Profiles – Lisbon.
  16. Demographia: World Urban Areas – Demographia, 2017.
  17. Metro eXplorer – OECD.
  18. World Urbanization Prospects – Department of Economic and Social Affairs, United Nations, 2007.
  19. Population by sex and age groups on 1 JanuaryEurostat, 2012.
  20. 2014 Global Metro Monitor – Brookings Institution, 2015.
  21. Desemprego baixa no Sul e Centro e sobe na Madeira, Açores, Norte e Lisboa – Diário de Notícias.

Linki zewnętrzne

The article is a derivative under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License. A link to the original article can be found here and attribution parties here. By using this site, you agree to the Terms of Use. Gpedia Ⓡ is a registered trademark of the Cyberajah Pty Ltd.