Macedonia

Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy Republiki Macedonii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Република Македонија
Republika e Maqedonisë

Republika Macedonii
Flaga Macedonii
Godło Macedonii
Flaga Macedonii Godło Macedonii
Dewiza: Слобода или смрт за Македонија
(Wolność lub śmierć dla Macedonii)
Hymn:
Денес над Македониja
(Dziś nad Macedonią)
Położenie Macedonii
Konstytucja Konstytucja Macedonii
Język urzędowy macedoński, albański
Stolica Skopje
Ustrój polityczny republika parlamentarna
Typ państwa demokracja
Głowa państwa prezydent Ǵorge Iwanow
Szef rządu premier Zoran Zaew
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
145. na świecie
25 713 km²
1,9%
Liczba ludności (2014)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
145. na świecie
2 067 471
82 osób/km²
PKB (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

11,42 mld[1] USD
5500[1] USD
PKB (PSN) (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

31,55 mld[1] dolarów międzynar.
15 203[1] dolarów międzynar.
Jednostka monetarna 1 denar macedoński = 100 deni (MKD)
Niepodległość od Jugosławii
8 września 1991
Religia dominująca prawosławie
Strefa czasowa UTC +1 – zima
UTC +2 – lato
Kod ISO 3166 MK
Domena internetowa .mk
Kod samochodowy MK
Kod samolotowy Z3
Kod telefoniczny +389
Mapa Macedonii

Macedonia (maced. Македонија, alb. Maqedonia), Republika Macedonii (maced. Република Македонија, alb. Republika e Maqedonisë), na forum międzynarodowym państwo określane jest tymczasową nazwą Była Jugosłowiańska Republika Macedonii[2] (ang. Former Yugoslav Republic of Macedonia – FYROM, mac. Поранешна Југословенска Република Македонија – ПЈРМ, transliteracja Poranešna Jugoslovenska Republika MakedonijaPJRM, alb. Ish Republika Jugosllave e Maqedonisë – IRJM) – państwo w Europie Południowej[3], powstałe po rozpadzie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii, leżące na Półwyspie Bałkańskim i zajmujące ok. 38% regionu historycznego i geograficznego Macedonii.

  • Język: macedoński (urzędowy) 66%, albański (urzędowy na obszarach zamieszkanych przez minimum 20% Albańczyków) 25%, turecki 3%, serbski 3% (wszystkie cztery urzędowe w niektórych rejonach)
  • Waluta: 1 denar macedoński (MKD) = 100 deni

Nazwa

 Osobny artykuł: Konflikt grecko-macedoński.
Pierwsza flaga niepodległej Republiki Macedonii z lat 1991–1992
Druga flaga Macedonii z lat 1992–1995, zmieniona po greckich protestach

Problemy z nazwą „Macedonia” są efektem sprzeciwu Grecji wobec jej używania przez inne państwo[4]. Na forum ONZ Republika Macedonii oficjalnie została przyjęta jako Była Jugosłowiańska Republika Macedonii, znana także pod angielskim akronimem FYROM (Former Yugoslav Republic of Macedonia)[5] (mac. Поранешна Југословенска Република Македонија). Nazwę „Republika Macedonii” uznaje oficjalnie obecnie 125 krajów na świecie ze 154, z którymi Macedonia utrzymuje stosunki dyplomatyczne, w tym trzech stałych członków Rady Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych: Chiny, Stany Zjednoczone i Rosja; sześciu członków NATO (Bułgaria, Kanada, Polska, Słowenia, USA i Turcja); oraz trzy kraje UE: Bułgaria, Polska i Słowenia. Nazwy tej nie uznają m.in.: Francja, Niemcy, Hiszpania, Włochy, Meksyk i Australia. 11 sierpnia 2005 roku Rada Ministrów RP zdecydowała o posługiwaniu się przez Rzeczpospolitą Polską w stosunkach dwustronnych z państwem macedońskim nazwą Republika Macedonii.

W 2008 r. negocjowano porozumienie między krajami, ale Grecy zablokowali jego wejście w życie i zawetowali zaproszenie Macedonii do NATO i integracji z UE. W następnych latach spór się zaostrzał, m.in. Macedończycy nazwali stołeczne lotnisko i najważniejszą autostradę imieniem Aleksandra Wielkiego i zbudowali wiele jego pomników. W 2018 r., po objęciu stanowiska przez nowego premiera Macedonii Zorana Zaewa, m.in. zmieniono nazwę głównego lotniska i autostrady Macedonii i zasygnalizowano gotowość do ustępstw w postaci dodania do nazwy kraju geograficznego określenia (np. Północna Macedonia, Nowa Macedonia lub Górna Macedonia)[6].

Historia

 Osobny artykuł: Historia Macedonii (regionu).

Geografia

 Osobny artykuł: Geografia Macedonii.
Mapa kraju
  • Powierzchnia całkowita: 25 713 km²
  • Powierzchnia lądowa: 24 856 km²
  • Powierzchnia wód: 447 km²
  • Całkowita granica lądowa: 748 km
  • Długość wybrzeża: nie ma dostępu do morza
  • Długość granic z sąsiadującymi państwami: Albania 151 km, Bułgaria 148 km, Grecja 228 km, Kosowo 159 km, Serbia 62 km.
  • Najwyższy punkt: Korab, 2753 m n.p.m.
  • Najniższy punkt: rzeka Wardar na granicy z Grecją – 50 m n.p.m.

Macedonia jest krajem w przeważającej mierze górskim i wyżynnym. Na terenie całego kraju są rozrzucone masywy górskie, z których największy i najwyższy to Szar Płanina. Między masywami leżą kotliny – Priłepsko Połe w dolinie Crnej Reki, Połog w dolinie górnego Wardaru, Owcze Połe i Koczansko Połe nad Bregałnicą oraz doliny większych rzek – Strumicy, Wardaru i Drinu.

Najdłuższą rzeką Republiki Macedonii jest Wardar (320 km długości), którego największymi dopływami są Treska, Pczińa, Bregałnica i Crna Reka. Poza tym terytorium Macedonii odwadniają jeszcze Drin i Strumica. Wardar i Strumica należą do zlewiska Morza Egejskiego, Drin – do zlewiska Morza Adriatyckiego.

 Osobny artykuł: Rzeki Macedonii.

Gospodarka

Gospodarka Macedonii nie jest bardzo rozwinięta. Kryzys gospodarki, jaki spowodowało oderwanie się od Jugosławii, został lekko złagodzony. Jednak bezrobocie nadal jest wysokie i sięga około 35%. W przemyśle dominuje przemysł przetwórczy. Występują liczne huty, głównie szkła i miedzi. Handel rozwija się powoli, wraz ze wzrostem zamożności obywateli.

PKB na osobę w Macedonii wynosi 8,5 tysiąca dolarów (mierzone parytetem siły nabywczej).

Udział w PKB:

  • Rolnictwo: 11,9%
  • Przemysł: 28,2%
  • Usługi: 59,9%.
Mapa lokalizacyjna Macedonii
Kumanowo
Kumanowo
Łogowardi
Łogowardi
Ochryda
Ochryda
Skopje
Skopje
Geographylogo.svg
Porty lotnicze w Macedonii

Rolnictwo

     Macedonia – kraina historyczna

     Republika Macedonii

     regiony Macedonia Zachodnia, Macedonia Środkowa i część regionu Macedonia Wschodnia i Tracja w Grecji

     Obwód Błagojewgrad w Bułgarii

     starożytne Królestwo Macedonii

Obraz satelitarny Macedonii

Użytki rolne w kraju (głównie górskie pastwiska) zajmują około 40% powierzchni kraju. W dolinach rzek i kotlinach śródgórskich uprawa zbóż (pszenica, kukurydza), buraków cukrowych, słoneczników, bawełny i tytoniu. Rozwinięte warzywnictwo (pomidory, papryka, arbuzy) i sadownictwo (jabłonie (głównie w okolicy Prespy), grusze, brzoskwinie, śliwy). Na nasłonecznionych, południowych zboczach dolin plantacje winorośli. W górach pasterska hodowla owiec.

Przemysł

Niewielkie wydobycie węgla brunatnego (niedaleko Kumanowa), rud żelaza, chromu, cynku i ołowiu oraz antymonu. Produkcja energii elektrycznej głównie w małych elektrowniach wodnych. Przemysł przetwórczy skoncentrowany w większych miastach (spożywczy, włókienniczy, metalurgiczny, chemiczny i drzewny), w Skopje huta żelaza. Rzemiosło artystyczne: wyroby ze srebra, złota, drewna, dywany.

Turystyka

W 2016 roku kraj ten odwiedziło 510 tys. turystów (5,1% więcej niż w roku poprzednim), generując dla niego przychody na poziomie 285 mln dolarów[7]. Najwięcej turystów przyjechało z Turcji, Serbii, Grecji, Holandii i Bułgarii[8].

Turyści najczęściej odwiedzają Ochrydę, Skopje i Bitolę. Macedonia ma również wiele atrakcji przyrodniczych. W kraju znajdują się trzy parki narodowe: Pelister, Galiczica, Mawrowo[9] i różne inne atrakcje naturalne, np. kanion Matka, jezioro Prespa, czy jezioro Berowo.

Główne miasta

 Osobny artykuł: Miasta Macedonii.
Nazwa polska Nazwa macedońska
Bitola Битола/Bitoła
Gostiwar Гостивар/Gostivar
Kiczewo Кичево/Kičevo
Kumanowo Куманово/Kumanovo
Ochryda Охрид/Ohrid
Prilep Прилеп/Prilep
Skopje Скопје/Skopje (stolica)
Sztip Штип/Štip
Tetowo Тетово/Tetovo
Wełes Велес/Vełes
Radowisz Радовиш/Radoviš

Podział administracyjny

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Macedonia jest podzielona na 84 gminy (општина – opsztina), z tego 10 gmin wchodzi w skład miasta Skopje.

Demografia

Grupy etniczne według spisu powszechnego w 2002 r.

Narodowości[10]:

Religie:

 Osobny artykuł: Religia w Macedonii.

Źródło: Joshua Project 2010

Zobacz też

Uwagi

Przypisy

  1. a b c d Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2017: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, October 2017 (ang.). [dostęp 2017-12-28].
  2. Igor Janev, Legal Aspects of the Use of a Provisional Name for Macedonia in the United Nations System, AJIL, Vol. 93. no 1. 1999.
  3. United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49), unstats.un.org [dostęp 2016-02-28].
  4. http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/07/27/AR2009072702653_2.html Feud Between Greece, Macedonia Continues Over Claim to Alexander the Great – washingtonpost.com.
  5. A/RES/47/225. Admission of the former Yugoslav Republic of Macedonia to membership in the United Nations.
  6. Piotr Gruszka: Macedończycy zmienią nazwę swojego państwa? (pol.). W: Onet Wiadomości [on-line]. Grupa Onet.pl SA, 2018-02-11. [dostęp 2018-02-13].
  7. UNWTO Tourism Highlights, 2017 Edition (ang.). UNWTO, lipiec 2017. [dostęp 2017-09-25]. s. 8.
  8. Туризам во Република Македонија, 2011-2015/Tourism in the Republic of Macedonia, 2011-2015 (mac. • ang.). stat.gov.mk, 2016-05. [dostęp 2017-08-21]. s. 34-35.
  9. Македонија во бројки 2017 (mac.). stat.gov.mk. [dostęp 2017-08-21]. s. 11.
  10. Dane spisu powszechnego z 2002 roku Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of Macedonia, 2002, s. 34.
The article is a derivative under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License. A link to the original article can be found here and attribution parties here. By using this site, you agree to the Terms of Use. Gpedia Ⓡ is a registered trademark of the Cyberajah Pty Ltd.