Mozambik

Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: Mozambik – wyspa i miasto.
República de Moçambique
Republika Mozambiku
Flaga Mozambiku
Godło Mozambiku
Flaga Mozambiku Godło Mozambiku
Hymn:
Patria Amada
(Kochana Ojczyzno)
Położenie Mozambiku
Język urzędowy portugalski
Stolica Maputo
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Filipe Nyusi
Szef rządu premier Carlos Agostinho do Rosário
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
36. na świecie
801 590 km²
13 000 km² (ok. 2%)
Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
 • narody i grupy etniczne
50. na świecie
26 573 706[1]
33 osób/km²
Bantu
Jednostka monetarna metical (MZM)
Niepodległość od Portugalii
25 czerwca 1975
Strefa czasowa UTC +2
Kod ISO 3166 MZ
Domena internetowa .mz
Kod samochodowy MOZ
Kod samolotowy C9
Kod telefoniczny +258
Mapa Mozambiku

Mozambik (port. Moçambique), Republika Mozambiku (port. República de Moçambique) – państwo położone w południowo-wschodniej Afryce. Graniczy z RPA, Suazi, Zimbabwe, Zambią, Malawi i Tanzanią.

Przez kilka wieków kolonia portugalska, w 1975 uzyskał niepodległość.

Ustrój polityczny

 Osobny artykuł: Ustrój polityczny Mozambiku.

Władzą ustawodawczą jest jednoizbowy parlament o 250 miejscach – Zgromadzenie Republiki. Urząd prezydenta obecnie sprawuje Filipe Nyusi z partii Front Wyzwolenia Mozambiku (FRELIMO). Zarówno wybory prezydenckie, jak i parlamentarne odbywają się co 5 lat.

W ostatnich wyborach generalnych, które odbyły się 15 października 2014 zwyciężyła partia FRELIMO uzyskując 55,93% głosów i 144 miejsca w parlamencie[2].

  • święto narodowe: Dzień Niepodległości – 25 czerwca.
  • ustanowienie konstytucji: 30 listopada 1990.

Podział administracyjny

Mozambique Provinces numbered 300px.png

Pod względem administracyjnym Mozambik dzieli się na 11 prowincji:

  1. Cabo Delgado,
  2. Gaza,
  3. Inhambane,
  4. Manica,
  5. Maputo (stołeczna),
  6. Maputo,
  7. Nampula,
  8. Niasa,
  9. Sofala,
  10. Tete
  11. Zambezia.

Historia

Tereny współczesnego Mozambiku zasiedlili około I tysiąclecia p.n.e. Buszmeni. Od V wieku n.e. rozpoczęła się fala napływu ludów Bantu która zepchnęła Buszmenów na południe. Od wieku VIII na wybrzeżu utworzone zostały faktorie arabskie, perskie i indyjskie. Niektóre z takich ośrodków, rozwinęły się w duże miasta portowe. Mieszkańcy wybrzeża przeważnie wyznawali islam i należeli do kultury Suahili. Od XV wieku zachodnia część współczesnego Mozambiku została włączona do imperium Monomotapa ze współczesnego Zimbabwe[3]. Od końca XV wieku rozpoczęła się eksploracja portugalska. W 1609 roku Mozambik stał się kolonią portugalską, kolonialiści nie zdołali jednak podbić wnętrza kraju aż do końca XIX wieku. Od początków XX wieku miało miejsce systematyczne ograniczanie praw tubylców i ich marginalizacja na rzecz Portugalczyków. W 1930 roku Akt kolonialny przekształcił Mozambik w posiadłość zarządzaną przez metropolię, a w 1951 roku w prowincję zamorską[3].

Od połowy lat 50. zwiększyło się osadnictwo białych Portugalczyków. Na gruncie sprzeciwu wobec tego zaczął kształtować się ruch wyzwoleńczy. W 1962 roku utworzony został Front Wyzwolenia Mozambiku (FRELIMO). Rok później z tejże organizacji wyłamał się Afrykański Zjednoczony Front Ludowy, który w 1965 roku powołał Rewolucyjny Komitet Mozambiku. Niemniej jednak przewaga w ruchu niepodległościowym należała do FRELIMO które w 1964 roku rozpoczęło antyportugalską wojnę partyzancką[3]. Rebelia wsparta została przez Tanzanię, Algierię, Zjednoczoną Republikę Arabską, Zambię i kraje socjalistyczne. Krwawe tłumienia powstania przyczyniły się do masowej emigracji Mozambijczyków do państw ościennych, głównie Tanzanii i Zambii[3]. Do 1974 roku FRELIMO przejęło kontrolę nad 1/3 kraju, a na wyzwolonych obszarach tworzyło lokalną administrację. Po rewolucji goździków w Portugalii, rząd rewolucyjny zapowiedział przyznanie Mozambikowi niepodległości[3].

W 1975 roku Mozambik stał się niepodległą republiką. W tym samym roku armia portugalska i siły FRELIMO stłumiły powstanie portugalskich osadników którzy niechętnie przyjęli deklarację niepodległości. W następstwie nieudanej rebelii większość osadników opuściła kraj[3]. Pierwszym prezydentem i szefem rządu został Samora Machel. Rozpoczął on budowę socjalistycznego ustroju państwa[3]. Na gruncie budowy socjalizmu doszło do upaństwowienia ziemi, systemu edukacji i opieki zdrowotnej, zrównano też prawa kobiet i mężczyzn. Rząd popierał ruch narodowowyzwoleńczy z sąsiedniej Rodezji, wsparciem prezydenta cieszył się Afrykański Narodowy Związek Zimbabwe Roberta Mugabe, a także Afrykański Kongres Narodowy zwalczający apartheid[4]. Reformy utrzymane w lewicowym stylu nie spodobały się części dotychczasowych członków Frontu. Wsparci przez rząd Rodezji dysydenci utworzyli w 1976 roku Narodowy Ruch Oporu Mozambiku (RENAMO) który rozpoczął antyrządową kampanię partyzancką[5][6]. Wybuch walk jedynie zradykalizował FRELIMO które w 1977 roku oficjalnie przyjęło doktrynę marksistowską i politycznie zbliżyło się do bloku wschodniego[7].

Siły partyzanckie w walce z rządem stosowały początkowo sabotaż gospodarczy i ataki na infrastrukturę, z czasem rozpoczęły ataki na miasta i wsie. Metodą zastraszenia społeczeństwa stosowaną przez RENAMO stały się masakry cywilów które stały się powszechne[6]. W 1984 roku Mozambik zrezygnował z popierania ruchów wyzwoleńczych w państwach ościennych na gruncie ugody Nkomati z rządem Republiki Południowej Afryki, która zobowiązała się w zamian wycofać swoje poparcie wobec RENAMO[4].

Do końca lat 80. działania RENAMO doprowadziły do co najmniej 100 tysięcy ofiar w ludziach i ucieczki z kraju miliona uchodźców[6]. Po transformacji ustrojowej Mozambiku w system wielopartyjny o wolnorynkowej gospodarce, RENAMO rozpoczęło z rządem rozmowy pokojowe. Porozumienie pokojowe podpisano w Rzymie pod egidą ONZ w 1992. Na jego mocy RENAMO przekształciło się w partię polityczną z Alfonsem Dhlakamą na czele. W 1994 lider partii wziął udział w pierwszych wolnych wyborach prezydenckich w Mozambiku. Przegrał jednak z kandydatem FRELIMO, Joaquimem Chissano (53,3% głosów), zdobywając 33,7% głosów poparcia. Od tego czasu FRELIMO sprawowała władzę na gruncie wielopartyjnym[8][8].

21 października 2013 RENAMO wypowiedziało układ pokojowy z 1992, po tym jak według RENAMO siły rządowe ostrzelały i zajęły bazę Sathunjira w regionie Gorongosa w prowincji Sofala, ok. 600 km na północ od stołecznego Maputo. W bazie przebywał lider ugrupowania Afonso Dhakama, lecz zdołał uciec spod ostrzału. Już wcześniej, bo w kwietniu i czerwcu 2013 dochodziło do starć między armią a RENAMO, a w atakach bojówki zginęło 11 żołnierzy i policjantów oraz sześciu cywilów[9]. Układ pokojowy wznowiono w 2014 roku[6].

Geografia

 Osobne artykuły: Geografia MozambikuMiasta w Mozambiku.
Tradycyjna łódź rybacka u wybrzeża północnego Mozambiku

Całkowita długość granic państwowych wynosi 4571 km, z tego z:

Długość linii brzegowej wynosi 2470 km

Najwyższy szczyt to Binga – 2436 m n.p.m.

Ważniejsze rzeki Mozambiku:

Główne produkty eksportowe:

Zasoby naturalne:

  • energia wodna
  • gaz ziemny
  • węgiel
  • minerały
  • drewno
  • ziemia uprawna

Demografia

 Osobny artykuł: Demografia Mozambiku.
2017
Liczba ludności 26 573 706
Ludność według wieku
0 – 14 lat 44,72%
15 – 64 lat 52,38%
ponad 64 lata 2,9%
Przyrost naturalny 2,5%
Współczynnik urodzeń 38,1 urodzeń/1 000 ludności
Współczynnik zgonów 11,6 zgonów/1 000 ludności
Współczynnik migracji -1,9 migrantów/1 000 ludności
Ludność według płci
przy narodzeniu 1,02 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat 1,01 mężczyzn/kobiet
15 – 64 lat 0,92 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat 0,85 mężczyzn/kobiet
Mediana wieku
W całej populacji 17,1 lat
Mężczyzn 16,5 lat
Kobiet 17,7 lat
Umieralność noworodków
W całej populacji 67,9 zgonów/1 000 żywych urodzeń
płci męskiej 70 zgonów/1 000 żywych urodzeń
płci żeńskiej 65,9 zgonów/1 000 żywych urodzeń
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 53,3 lat
Mężczyzn 52,6 lat
Kobiet 54,1 lat
Rozrodczość 5,08 urodzonych dzieci/kobietę
Urbanizacja 32,8%

Epidemia AIDS ma wpływ na nadumieralność, obniżenie średniego czasu przeżycia, zwiększenie śmiertelności niemowląt, przyrost naturalny, a także zmiany ilościowe w poszczególnych grupach wiekowych. HIV/AIDS – ludzie żyjący z HIV/AIDS: 1,1 mln (2001 szac.) HIV/AIDS – zgony: 60 000 (2001 szac.)

Alfabetyzm (% ludności >15 roku życia, która potrafi pisać i czytać):

  • całość ludności: 47,8% (2003), 40,1% (1995)
  • mężczyźni: 63,5% (2003), 57,7% (1995)
  • kobiety: 32,7% (2003), 23,3% (1995)

Struktura etniczna[10]:

Religia:

 Osobny artykuł: Religia w Mozambiku.

Struktura religijna kraju (2010)[11][12][13]:

Siły zbrojne

Mozambik dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[14]. Uzbrojenie sił lądowych Mozambiku składało się w 2014 roku m.in. z 96 czołgów, 335 opancerzonych pojazdów bojowych, 102 zestawów artylerii holowanej oraz 12 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych, a marynarka wojenna dysponowała 8 okrętami obrony przybrzeża[14]. Mozambickie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. dwóch samolotów transportowych, czterech śmigłowców oraz dwóch śmigłowców szturmowych[14].

Wojska mozambickie w 2014 roku liczyły 11,2 tys. żołnierzy zawodowych (brak rezerwistów). Według rankingu Global Firepower (2014) mozambickie siły zbrojne stanowią 104. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 86 mln dolarów (USD)[14].

Zobacz też

  • Afric Simone – wokalista, autor takich piosenek jak Ramaya czy Hafanana
  • Eusébio da Silva Ferreira – portugalski piłkarz urodzony w stolicy Mozambiku, środkowy napastnik, nazywany „Czarną Panterą” lub „Czarną Perłą z Mozambiku”

Przypisy

  1. The World Factbook — Central Intelligence Agency, www.cia.gov [dostęp 2017-10-05] (ang.).
  2. Mozambique News Agency AIM Reports (ang.). poptel.org.uk, 31 października 2014. [dostęp 2015-01-15].
  3. a b c d e f g Mozambik. Historia (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  4. a b Samora Machel (ang.). britannica.com.
  5. Frelimo (ang.). britannica.com.
  6. a b c d Renamo (ang.). britannica.com.
  7. Front Wyzwolenia Mozambiku (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  8. a b Elections in Mozambique (ang.). African Elections Database. [dostęp 2009-10-28].
  9. Mozambik: opozycja wypowiada porozumienie pokojowe (pol.). wp.pl, 21 października 2013. [dostęp 2013-10-28].
  10. Joshua Project „Mozambique – People Groups”.
  11. 1615 L. Street i inni, Table: Religious Composition by Country, in Percentages, Pew Research Center’s Religion & Public Life Project, 18 grudnia 2012 [dostęp 2017-02-08].
  12. 1615 L. Street i inni, Table: Christian Population as Percentages of Total Population by Country, Pew Research Center’s Religion & Public Life Project, 19 grudnia 2011 [dostęp 2017-02-08].
  13. Jason Mandryk, Operation World: The Definitive Prayer Guide to Every Nation, InterVarsity Press, 15 listopada 2010, ISBN 9780830895991 [dostęp 2017-02-08] (ang.).
  14. a b c d Mozambique (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-09-10].

Linki zewnętrzne

The article is a derivative under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License. A link to the original article can be found here and attribution parties here. By using this site, you agree to the Terms of Use. Gpedia Ⓡ is a registered trademark of the Cyberajah Pty Ltd.