PZL TS-8 Bies

Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
PZL TS-8 Bies
TS-8 Bies podczas pokazów lotniczych w Góraszce 2007
TS-8 Bies podczas pokazów lotniczych w Góraszce 2007
Dane podstawowe
Państwo  Polska
Producent PZL Mielec
Typ samolot szkolno-treningowy
Konstrukcja metalowa, wolnonośny dolnopłat w układzie klasycznym, podwozie chowane z kołem przednim
Załoga 1 + 1
Historia
Data oblotu 23 lipca 1955
Lata produkcji 1957-1960
Wycofanie ze służby 1978
Egzemplarze 250
Dane techniczne
Napęd Silnik gwiazdowy WN-3, 7-cylindrowy
Moc 243 kW (330 KM)
Wymiary
Rozpiętość 10,5 m
Długość 8,55 m
Wysokość 3 m
Powierzchnia nośna 19,1 m²
Masa
Własna 1292 kg
Startowa 1672 kg
Zapas paliwa 240 l
Osiągi
Prędkość maks. 310 km/h
Prędkość wznoszenia 6,3 m/s
Pułap 5 900 m
Zasięg 620 km
Dane operacyjne
Uzbrojenie
wersja TS-8B1: 1 wkm kal. 12.7 mm UBK i 2 wyrzutniki bomb 50 kg

TS-8 Bies – polski samolot szkolno-treningowy, produkowany w zakładach PZL, używany w lotnictwie polskim od 1957 roku do lat 70.

Rozwój

TS-8 Bies eksponowany w MLP w Krakowie.

Historia samolotu TS-8 Bies sięga lat czterdziestych XX wieku, kiedy mgr inż. Tadeusz Sołtyk w Lotniczych Warsztatach Doświadczalnych w Łodzi opracował projekt samolotu treningowego LWD Bies z silnikiem Argus As-10C o mocy 177 kW (240 KM). Z powodu pozbycia się krajowych zapasów tych poniemieckich silników i rozwiązania LWD projekt nie został zrealizowany. Po rozwiązaniu LWD część zespołu przeszła razem z inż. Sołtykiem do grupy konstrukcyjnej Centralnego Studium Samolotów w Warszawie. Tam powstała idea zbudowania samolotu szkolno-treningowego napędzanego nowym silnikiem, konstrukcji mgr inż. Wiktora Narkiewicza, WN-2 o mocy 206 kW (280 KM), którego prototyp wykonano w warsztatach CSS na Okęciu. Jednak pomysł ten nie doczekał się nawet formy projektu, gdyż wkrótce CSS zostało także rozwiązane. W 1952 w Instytucie Lotnictwa pod kierownictwem inż. Tadeusza Sołtyka powstało biuro płatowcowe, którego pierwszym zadaniem było opracowanie wersji rozwojowej samolotu Junak, nazwanej TS-7 Chwat, z dwukołowym wciąganym podwoziem. Wkrótce zmieniono założenia i temat ten przerwano, rozpoczynając przygotowawcze prace studyjne nad projektem metalowego samolotu szkolno-treningowego z trójkołowym podwoziem TS-8 Bies. Ponieważ praca nad konstrukcją musiałaby trwać dłuższy czas, zdecydowano, że szybciej można zaspokoić zapotrzebowanie na płatowiec trójkołowy, modyfikując dorażnie samolot Junak-2 – wyposażając go w podwozie z kołem przednim. W ten sposób powstał Junak-3 produkowany do 1956. Po zakończeniu prac nad Junakiem-3 w 1953 biuro konstrukcyjne w IL pod kierwnictwem inż. T. Sołtyka rozpoczęło na dobre – zgodnie z nowymi założeniami samolotu TS-8 Bies. Prace obejmujące konstrukcję samolotu, próby statyczne w Zakładzie Wytrzymałości pod kierownictwem inż.Tadeusza Chylińskiego dla których był zbudowany specjalny prototyp o numerze fabr. P.0. oraz budowę pierwszego prototypu (nr.fabr.P.1) w Zakładzie Produkcji Doświadczalnej Instytutu Lotnictwa trwały dwa lata. Samolot został skonstruowany w oparciu o zapotrzebowanie na nowoczesny samolot szkolno-treningowy z trójkołowym podwoziem z kołem przednim, dla szkolenia pilotów samolotów odrzutowych, które w tym czasie stawały się podstawą lotnictwa polskiego. Miał on zastąpić przestarzałe samoloty Junak 3 ze stałym podwoziem i szybsze, lecz z podwoziem klasycznym Jak-11. Głównym projektantem był doc. inż. Tadeusz Sołtyk, stąd oznaczenie: „TS”. Prace rozpoczęły się w 1953 roku. Pierwszy prototyp został oblatany 23 lipca 1955 roku przez Andrzeja Abłamowicza. Początkowo samolot został dopuszczony do prób jako maszyna wojskowa z namolowaną szachownicą, później otrzymała znaki cywilne SP-GLF. W roku następnym zbudowano dwa kolejne prototypy o nr fabr. P.2 (SP-GLH) i nr fabr. P.3 (SP-GLG) oblatane kolejno 13.03 i 18.08 1956. W 1957 roku prototyp pobił trzy międzynarodowe rekordy w tej klasie (pułapu, szybkości, odległości) samolotów (pilot doświadczalny Andrzej Abłamowicz). Drugi prototyp został pokazany na paryskim Salonie Lotniczym w 1957 roku.

W 1957 roku wyprodukowano pierwszą serię informacyjną 10 samolotów w wytwórni WSK-Okęcie, oznaczoną TS-8 BI. Nieco ulepszony wariant seryjny, oznaczony TS-8 BII, był produkowany od 1958 do 1960 roku w WSK Mielec w liczbie 229 sztuk. Ostatnie 10 samolotów wyprodukowano w wariancie TS-8 BIII z nieco ulepszonym wyposażeniem awionicznym. Łącznie zbudowano 250 samolotów TS-8.

TS-8 zaczęły być wycofywane z polskiego lotnictwa wojskowego w połowie lat 60., w miarę zastępowania przez odrzutowe PZL TS-11 Iskra. Ponad 100 samolotów TS-8 zostało w tym czasie przekazanych do lotnictwa cywilnego – aeroklubów, gdzie służyły na ogół do końca lat 70. Nieliczne egzemplarze pokazowe są w dalszym ciągu w stanie zdatnym do lotu. Dwa TS-8 były używane w Indonezji.

TS-8 miał dobre własności pilotażowe i osiągi, dobrze wykonywał figury akrobacji. Przeznaczony był do szkolenia podstawowego, szkolenia i treningu w akrobacji i w lotach bez widoczności. Kabina załogi była obszerna i wygodna. Jedną z wad był hałas zespołu napędowego. TS-8 Bies był drugim po motoszybowcu „Pegaz” samolotem polskiej konstrukcji z polskim silnikiem zbudowanym po wojnie, jednocześnie pierwszym po wojnie naprawdę nowoczesnym całkowicie metalowym samolotem zaprojektowanym i budowanym w Polsce po wojnie. Samolot zasłynął też ze szczęśliwego lądowania po wyrwaniu się w locie silnika WN-3 (pilot inż. Ludwik Natkaniec).

Opis techniczny

Silnik WN-3 eksponowany w MLP w Krakowie.

Samolot szkolno-treningowy konstrukcji całkowicie metalowej, wolnonośny dolnopłat z podwoziem chowanym z kołem przednim. Kadłub i skrzydło konstrukcji półskorupowej, skrzydło trójdzielne, w widoku z przodu załamane w spłaszczoną literę w. Silnik gwiazdowy Narkiewicz WN-3, 7-cylindrowy, konstrukcji doc. Wiktora Narkiewicza, śmigło ciągnące, dwułopatowe przestawialne (od wersji TS-8 BII). Podwozie trójkołowe, wciągane do skrzydeł i kadłuba. Samolot nie miał uzbrojenia z wyjątkiem serii informacyjnej TS-8 BI, posiadającej karabin maszynowy 12,7 mm i dwa zaczepy na małe bomby.

Zachowane egzemplarze

Samoloty TS-8 Bies można oglądać w następujących muzeach:
Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie

  • TS-8 Bies nr taktyczny 910, nr seryjny 1E0910

Lubuskie Muzeum Wojskowe w Drzonowie

  • TS-8 Bies nr taktyczny 310, nr seryjny 1E0310

Muzeum Historyczne - Pałac w Dukli

  • TS-8 Bies z cywilnym numerem rejestracyjnym SP-CMZ

Muzeum Uzbrojenia w Poznaniu

  • TS-8 Bies nr taktyczny 306, nr seryjny 1E0306

Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie

  • TS-8 Bies nr taktyczny 0309, nr seryjny 1E0309

Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu

  • TS-8 Bies nr taktyczny 710, nr seryjny 1E0710

Muzeum im. Orła Białego w Skarżysko-Kamiennej

  • TS-8 Bies nr taktyczny 0401, nr seryjny 1E0207

Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie

  • TS-8 Bies bez oznaczeń, nr seryjny 1E0402

Samolot TS-8 Bies nr taktyczny 001 znajduje się jako pomnik na terenie gdyńskiej dzielnicy Babie Doły, zamieszkałej przez osoby związane z wojskiem i położonej nieopodal jednostki wojskowej.[1]

Samolot TS-8 Bies nr taktyczny 0627, nr seryjny 1E0627 znajduje się na terenie Szkoły Podstawowej nr 2 im. Lotnictwa Polskiego w Witkowie jako pomnik patrona.[2]

Bibliografia

  • Rafał Chyliński: Moja pasja lotnictwo.Życie i działalność Tadeusza Chylińskiego dla Polskiego Lotnictwa w świetle dokumentów. Warszawa: Agencja Wydawnicza CB, 2017, s. 852.ISBN 978-83-7339-166-6​ oraz Tom 2 ​ISBN 978-83-7339-167-3


Przypisy

  1. Patryk Szczerba: Początek remontu samolotu na Babich Dołach. 8.2.2018. [dostęp 8 lutego 2018].
  2. Witkowo - Samolot TS-8 „Bies”. Atrakcje turystyczne Witkowa. Ciekawe miejsca Witkowa, www.polskaniezwykla.pl [dostęp 2018-03-13].
The article is a derivative under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License. A link to the original article can be found here and attribution parties here. By using this site, you agree to the Terms of Use. Gpedia Ⓡ is a registered trademark of the Cyberajah Pty Ltd.