พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงปราจิณกิติบดี

ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ
กรมหลวงปราจิณกิติบดี
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 5
พระองค์เจ้าชั้นเอก
พระองค์เจ้าประวิตรวัฒโนดม.jpg
ราชเลขาธิการ
ดำรงตำแหน่ง24 มิถุนายน พ.ศ. 2455 - 9 ธันวาคม พ.ศ. 2462
ก่อนหน้าพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสมมตอมรพันธ์
ถัดไปเจ้าพระยามหิธร (ลออ ไกรฤกษ์)
หม่อมหม่อมชื้น
หม่อมช้อย
พระบุตร7 องค์
ราชวงศ์จักรี
พระบิดาพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระมารดาเจ้าจอมมารดาแช่ม ในรัชกาลที่ 5
ประสูติ27 พฤษภาคม พ.ศ. 2418
สิ้นพระชนม์9 ธันวาคม พ.ศ. 2462 (44 ปี)

มหาอำมาตย์เอก[1] มหาเสวกเอก[2] พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงปราจิณกิติบดี (27 พฤษภาคม พ.ศ. 2418 — 9 ธันวาคม พ.ศ. 2462) เป็นองคมนตรีและราชเลขาธิการในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ต้นราชสกุลประวิตร[3]

พระประวัติ

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงปราจิณกิติบดี มีพระนามเดิมว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าประวิตรวัฒโนดม เป็นพระราชบุตรลำดับที่ 15 ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว อันประสูติแต่เจ้าจอมมารดาแช่ม ในรัชกาลที่ 5 ประสูติเมื่อวันพฤหัสบดีที่ 27 พฤษภาคม พ.ศ. 2418[4] ทรงศึกษาวิชาภาษาไทยชั้นต้นที่สำนักพระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) และโรงเรียนพระตำหนักสวนกุหลาบ

กิติยากร-รพีพัฒน์-จิรประวัติ-ประวิตร.jpg

กรมหลวงปราจิณกิติบดีเป็นพระราชโอรสกลุ่มแรก ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ที่ทรงไปศึกษาต่อในทวีปยุโรป เมื่อ พ.ศ. 2428 พร้อมกัน 4 พระองค์ คือ

  1. พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ากิติยากรวรลักษณ์
  2. พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ารพีพัฒนศักดิ์
  3. พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าประวิตรวัฒโนดม
  4. พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าจิรประวัติวรเดช

พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าประวิตรวัฒโนดม ทรงศึกษาด้านอักษรศาตร์ที่ประเทศอังกฤษและฝรั่งเศส

พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าประวิตรวัฒโนดม ทรงเริ่มรับราชการในสำนักราชเลขาธิการ ทรงเป็นราชเลขานุการในพระองค์สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เมื่อครั้งทรงสำเร็จราชการแทนพระองค์ ในระหว่างการเสด็จประพาสยุโรป พ.ศ. 2440 และได้รับแต่งตั้งให้เป็นองคมนตรีในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว และได้เลื่อนเป็นพระเจ้าพี่ยาเธอ กรมหลวงปราจิณกิติบดี ทรงศักดินา 15,000[5]

พระโอรส-ธิดา

ตราประจำราชสกุลประวิตร

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงปราจิณกิติบดี เสกสมรสกับธิดา 2 คนของเจ้าพระยาสุรสีห์วิสิษฐศักดิ์ (เชย กัลยาณมิตร) เป็นต้นราชสกุล ประวิตร มีพระโอรสและพระธิดา 7 องค์[6][7]

หม่อมชื้น ประวิตร ณ อยุธยา (สกุลเดิม กัลยาณมิตร)
  • หม่อมเจ้ากัลยาณวงศ์ประวิตร์ ประวิตร (24 กันยายน พ.ศ. 2449 - 9 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2487) เสกสมรสกับมารี เชอร์ฟ
    • หม่อมราชวงศ์กัลยา ประวิตร สมรสกับวิลเลียม ครอฟอร์ด
  • หม่อมเจ้าจิตร์ปรีดี ประวิตร (25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2451 - 24 พฤษภาคม พ.ศ. 2497) เสกสมรสกับหม่อมหลวงเหมือนจันทร์ ประวิตร (ราชสกุลเดิม ดารากร)
    • หม่อมราชวงศ์เจตจันทร์ ประวิตร สมรสกับสุปรียา ประวิตร ณ อยุธยา (สกุลเดิม รักตประจิต)
    • หม่อมราชวงศ์สุชาติจันทร์ ประวิตร สมรสกับสมรัก ประวิตร ณ อยุธยา (สกุลเดิม มันประเสริฐ)
    • หม่อมราชวงศ์ธวัชจันทร์ ประวิตร สมรสกับปิยะธิดา ประวิตร ณ อยุธยา (สกุลเดิม สุจริตกุล)
    • ท่านผู้หญิงเหมือนจิต ภิรมย์ภักดี สมรสกับ วาปี ภิรมย์ภักดี
  • หม่อมเจ้าวิกรมสุรสีห์ ประวิตร (15 มิถุนายน พ.ศ. 2454 - 8 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2492)
  • หม่อมเจ้ากนิษฐากุมารี ประวิตร (13 พฤศจิกายน พ.ศ. 2462 - 1 พฤษภาคม พ.ศ. 2494)
หม่อมช้อย ประวิตร ณ อยุธยา (สกุลเดิม กัลยาณมิตร)
  • หม่อมเจ้าสีหวิลาส ประวิตร (22 ตุลาคม พ.ศ. 2452 - 19 ตุลาคม พ.ศ. 2526)
  • หม่อมเจ้าสวาสดิ์วัฒโนดม ประวิตร (28 เมษายน พ.ศ. 2454 - 1 กันยายน พ.ศ. 2544)
  • หม่อมเจ้ากวีวิศิษฏ์ ประวิตร (7 เมษายน พ.ศ. 2456 - 14 มกราคม พ.ศ. 2500) เสกสมรสกับจริน ประวิตร ณ อยุธยา (สกุลเดิม แก้วสมุทร)
    • หม่อมราชวงศ์ปรีวีร์ ประวิตร
    • หม่อมราชวงศ์บีทริชสวิตรี ประวิตร สมรสกับวิวัฒน์ สวนสัน
    • หม่อมราชวงศ์ประวีระ ประวิตร สมรสกับรุ้งนภา ประวิตร (สกุลเดิม เพชรแสงใสกุล)

สิ้นพระชนม์

พระเจ้าพี่ยาเธอ กรมหลวงปราจิณกิติบดี ประชวรพระวักกะพิการสิ้นพระชนม์ ณ พระตำหนักวังถนนลูกหลวง เมื่อวันที่ 9 ธันวาคม พ.ศ. 2462 เวลา 23.00 น. สิริพระชันษาได้ 45 ปี วันต่อมาเวลา 16.25 น. พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จฯ โดยรถยนต์พระที่นั่งมาพระราชทานน้ำสรงพระศพ เจ้าพนักงานเชิญพระศพลงลองใน ทรงสวมพระชฎาพระราชทานแล้ว เจ้าพนักงานตั้งพระลองบนพระแท่นแว่นฟ้าสองชั้น ประกอบพระโกศกุดั่นใหญ่ซึ่งพระราชทานเป็นกรณีพิเศษ ทรงทอดผ้าไตร 40 ไตร แล้วโปรดให้สมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช ทอดผ้าขาว 80 พับ พระสงฆ์มีพระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นชินวรสิริวัฒน์ เป็นประธานสวดสดับปกรณ์ พระพิธีธรรมสวดพระอภิธรรมเสร็จจึงเสด็จฯ กลับพระราชวังดุสิต เวลา 17.43 น.[8] โดยทายาทได้อัญเชิญพระอัฐิของพระองค์รวมไปถึงเจ้าจอมมารดาแช่มพระโอรสและพระธิดาในสายราชสกุลประวิตรมาประดิษฐานไว้ ณ เจดีย์ วัดกัลยาณมิตรวรมหาวิหาร

พระเกียรติยศ

พระอิสริยยศ

  • พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าประวิตรวัฒโนดม (27 พฤษภาคม พ.ศ. 2418 - 25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2445)
  • พระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นปราจิณกิติบดี (25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2445 - 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453)
  • พระเจ้าพี่ยาเธอ กรมหมื่นปราจิณกิติบดี (23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 - 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454)
  • พระเจ้าพี่ยาเธอ กรมหลวงปราจิณกิติบดี (11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2454 - 9 ธันวาคม พ.ศ. 2462)

ภายหลังสิ้นพระชนม์

  • พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงปราจิณกิติบดี (10 กรกฎาคม พ.ศ. 2478)

เครื่องราชอิสริยาภรณ์

ราชตระกูล

พระราชตระกูลในสามรุ่นของ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงปราจิณกิติบดี
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ
กรมหลวงปราจิณกิติบดี

พระชนก:
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระอัยกาฝ่ายพระชนก:
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระปัยกาฝ่ายพระชนก:
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินี
พระอัยยิกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินี
พระปัยกาฝ่ายพระชนก:
สมเด็จพระบรมราชมาตามหัยกาเธอ กรมหมื่นมาตยาพิทักษ์
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนก:
หม่อมน้อย
พระชนนี:
เจ้าจอมมารดาแช่ม ในรัชกาลที่ 5
พระอัยกาฝ่ายพระชนนี:
พระยามหาอำมาตย์
(ชื่น กัลยาณมิตร)
พระปัยกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่ทราบ
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่ทราบ
พระอัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่ทราบ
พระปัยกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่ทราบ
พระปัยยิกาฝ่ายพระชนนี:
ไม่ทราบ

อ้างอิง

เชิงอรรถ
  1. พระราชทานยศ
  2. ราชกิจจานุเบกษา,ประกาศพระราชทานยศแก่ข้าราชการในกระทรวงวัง เล่ม 29 หน้า 1405 วันที่ 22 กันยายน 2455
  3. "พระบรมราชโองการ ประกาศ พระราชทานนามสกุลสำหรับเชื้อพระวงศ์พระบรมราชวงศ์ชั้น ๕" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 46 (0 ก): 23. 9 มิถุนายน 2472. สืบค้นเมื่อ 13 พฤศจิกายน 2561. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)
  4. ราชสกุลวงศ์, หน้า 84
  5. "ประกาศ เลื่อน แลตั้งกรม แลตั้งเจ้าพระยา" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 28 (0 ง): 1739–1740. 11 พฤศจิกายน ร.ศ. 130. สืบค้นเมื่อ 16 กรกฎาคม พ.ศ. 2561. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)
  6. http://freepages.genealogy.rootsweb.com/~royalty/thailand/i550.html
  7. กิติวัฒนา (ไชยันต์) ปกมนตรี, หม่อมราชวงศ์. สายพระโลหิตในพระพุทธเจ้าหลวง. กรุงเทพฯ : ดีเอ็มดี, พ.ศ. 2551. 290 หน้า. ISBN 978-974-312-022-0
  8. "ข่าวสิ้นพระชนม์" (PDF). ราชกิจจานุเบกษา. 36: 2647–2648. 14 ธันวาคม 2462. สืบค้นเมื่อ 13 พฤศจิกายน 2561. Check date values in: |accessdate=, |date= (help)
  9. พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๑๔, ตอน ๔๑, ๙ มกราคม พ.ศ. ๒๔๔๐, หน้า ๗๐๑
  10. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, เล่ม ๒๘, ตอน ๐ ง, ๑๒ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๕๔, หน้า ๑๗๘๓
  11. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2443/035/500.PDF
  12. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2454/D/1290.PDF
  13. พระราชทานเครื่องราชอิศริยาภรณ์ ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 10 หน้า 418
  14. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2453/D/2400.PDF
  15. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2446/027/444_1.PDF
  16. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2454/D/418.PDF
  17. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์, เล่ม 27, ตอน 0 ง, 11 มกราคม พ.ศ. 2453, หน้า 2409
  18. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2441/026/283.PDF
บรรณานุกรม

แหล่งข้อมูลอื่น

ก่อนหน้า พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงปราจิณกิติบดี ถัดไป
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสมมตอมรพันธ์ 2leftarrow.png ราชเลขาธิการ
(24 มิถุนายน พ.ศ. 2455 - 9 ธันวาคม พ.ศ. 2462)
2rightarrow.png เจ้าพระยามหิธร (ลออ ไกรฤกษ์)


The article is a derivative under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License. A link to the original article can be found here and attribution parties here. By using this site, you agree to the Terms of Use. Gpedia Ⓡ is a registered trademark of the Cyberajah Pty Ltd.