พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ

ไปยังการนำทาง ไปยังการค้นหา
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ
กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ ชั้น 4 พระองค์เจ้าชั้นเอก
พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์1.jpg
องคมนตรี [1][2]
ดำรงตำแหน่ง7 พฤษภาคม พ.ศ. 2430
ภรรยาชายา
หม่อมเจ้าหญิงเม้า ทองแถม
หม่อมเจ้าหญิงสุวรรณ ทองแถม
หม่อม
8 คน
พระบุตร15 องค์
ราชวงศ์จักรี
พระบิดาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
พระมารดาเจ้าจอมมารดาสังวาลย์ ในรัชกาลที่ 4
ประสูติ17 ตุลาคม พ.ศ. 2400
สิ้นพระชนม์16 เมษายน พ.ศ. 2462 (61 ปี)

พันเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ (17 ตุลาคม พ.ศ. 2400 – 16 เมษายน พ.ศ. 2462) มีพระนามเดิมว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาสังวาลย์ ธิดานายศัลยวิชัย หุ้มแพร (ทองคำ ณ ราชสีมา) [3][4][5] เป็นพระบิดาแห่งภาพยนตร์ไทย

พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ ทรงพระปรีชาในด้านงานช่าง ทรงร่วมรับหน้าที่บูรณะปฏิสังขรณ์วัดพระศรีรัตนศาสดาราม เมื่อครั้งสมโภชกรุงรัตนโกสินทร์ 100 ปี พ.ศ. 2425 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เฉลิมเกียรติพระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ ทรงกรมเป็น พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นสรรพสาตรศุภกิจ ผู้บังคับการกรมช่างมหาดเล็ก เมื่อ พ.ศ. 2431 ทรงบังคับบัญชางานช่างต่าง ๆ ในพระบรมมหาราชวังชั้นใน พระราชวังบางปะอิน สวนสราญรมย์ ทรงรับผิดชอบงานโยธาในการก่อสร้าง พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย และวัดราชบพิธสถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร

พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นสรรพสาตรศุภกิจได้ตามเสด็จพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวประพาสประเทศสิงคโปร์ เมื่อ พ.ศ. 2439 และได้ทอดพระเนตรภาพยนตร์เป็นครั้งแรก ในปีต่อมา ทรงตามเสด็จประพาสยุโรปครั้งแรกในปี พ.ศ. 2440 ได้ทรงจัดซื้อเครื่องซีเนมาโตกราฟฟี ซึ่งเป็นทั้งกล้องถ่ายและเครื่องฉายภาพยนตร์ กลับมาเมืองไทยด้วย ภาพบันทึกเหตุการณ์ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จประพาสยุโรป เมื่อปี พ.ศ. 2440 นับเป็นภาพยนตร์ม้วนแรกสุดในโลกที่ได้บันทึกเรื่องราวเกี่ยวกับชาติไทย

พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นสรรพสาตรศุภกิจได้ทรงถ่ายทำภาพยนตร์บันทึกเหตุการณ์เบ็ดเตล็ด ทั้งในและนอกเขตพระราชวัง จนถึงภาพพระราชกรณียกิจของสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวง นอกจากพระองค์ทรงเป็นนักถ่ายภาพยนตร์เป็นรายแรกและรายเดียวของสยามในรัชสมัยนั้นแล้ว พระองค์ยังทรงเป็นผู้ดำเนินธุรกิจจัดฉายและให้เช่าภาพยนตร์เป็นรายแรกของชาติด้วย โดยนอกจากจะทรงให้โรงภาพยนตร์ต่าง ๆ เช่ายืมภาพยนตร์ของพระองค์แล้ว บางครั้งก็ทรงจัดฉายภาพยนตร์เก็บค่าดูจากสาธารณชนขึ้นในบริเวณวังของพระองค์ และที่ทรงทำเป็นประจำคือ การออกร้านฉายภาพยนตร์เป็นเจ้าประจำในงานประจำปีวัดเบญจมบพิตร ในรัชกาลต่อมา พระองค์ทรงว่างเว้นและเลิกราการถ่ายทำภาพยนตร์ เนื่องจากมีผู้ดำเนินการขึ้นในสยามแล้วหลายราย

พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ ทรงประทับอยู่ที่วังสรรพสาตรศุภกิจ ที่ก่อสร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2444 วังนี้ถูกไฟไหม้หมดจนเหลือแต่ซุ้มประตูทางเข้าวัง เมื่อ พ.ศ. 2510 และมีการสร้างตึกแถวสมัยใหม่ขึ้นมาแทน ปัจจุบันย่านนี้เรียกว่า แพร่งสรรพศาสตร์

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ กรมหมื่นสรรพสาตรศุภกิจ ทรงได้รับเฉลิมพระเกียรติเป็น พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ เมื่อ พ.ศ. 2455 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงรับราชการตำแหน่งสุดท้ายเป็น นายพันเอก ราชองครักษ์ [6] ประชวรเป็นพระโรคอัมพาต สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 16 เมษายน พ.ศ. 2462[7] สิริพระชันษาได้ 61 ปี เป็นต้นราชสกุล ทองแถม และมีเชื้อสายที่ไม่ได้นับเป็นราชสกุล คือ สกุลทองเจือ

พระโอรสและธิดา

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ มีชายา 2 องค์ และมีหม่อม 8 คน รวม 10 องค์/คน ได้แก่

  • หม่อมเจ้าเม้า ทองแถม (ราชสกุลเดิม รองทรง)
  • หม่อมเจ้าสุวรรณ ทองแถม (ราชสกุลเดิม นิลรัตน)
  • หม่อมราชวงศ์เกษรสุมาลี ทองแถม (ราชสกุลเดิม อิศรางกูร)
  • หม่อมราชวงศ์นารีนพรัตน์ ทองแถม (ราชสกุลเดิม อิศรางกูร)
  • หม่อมตาดใหญ่ ทองแถม ณ อยุธยา (สกุลเดิม โรจนวิภาต)
  • หม่อมเมือง ทองแถม ณ อยุธยา (สกุลเดิม พลนิเทศ)
  • หม่อมทับทิม ทองแถม ณ อยุธยา
  • หม่อมตาดเล็ก ทองแถม ณ อยุธยา (สกุลเดิม นาครทรรพ)
  • หม่อมเศรษฐี ทองแถม ณ อยุธยา
  • หม่อมประเทียบ ทองแถม ณ อยุธยา (สกุลเดิม พุ่มพวงเพชร)

มีพระโอรส 7 องค์ และมีพระธิดา 8 องค์ รวม 15 องค์ ได้แก่

ลำดับ พระรูปและพระนาม เพศ พระมารดา ประสูติ สิ้นชีพิตักษัย คู่สมรส
1
หม่อมเจ้าทองเชื้อธรรมชาติ.JPG
หม่อมเจ้าทองเชื้อธรรมชาติ ทองแถม
ช. หม่อมเจ้าเม้า ทองแถม 17 สิงหาคม พ.ศ. 2427 [8] 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2476 หม่อมเจ้าข่ายทองถัก
หม่อมเจ้าพันธ์สิหิงค์
หม่อมแสงมณี
หม่อมทรัพย์
หม่อมศรี
หม่อมพิณ
2
หม่อมเจ้าเครือมาศวิมล.JPG
หม่อมเจ้าเครือมาศวิมล ทองแถม
ญ. หม่อมเมือง ทองแถม ณ อยุธยา 2 พฤศจิกายน พ.ศ. 2427 [8] 26 ธันวาคม พ.ศ. 2482
3
Emblem of the House of Chakri.svg
หม่อมเจ้าพวงสนธิสุวรรณ ทองแถม
ญ. หม่อมตาดใหญ่ ทองแถม ณ อยุธยา 28 พฤศจิกายน พ.ศ. 2427 [8] 24 กันยายน พ.ศ. 2472 หม่อมเจ้าโชติรส เกษมสันต์
4
Emblem of the House of Chakri.svg
หม่อมเจ้าพันธุคำนพคุณ ทองแถม
ช. หม่อมทับทิม ทองแถม ณ อยุธยา 21 พฤษภาคม พ.ศ. 2428 [8] พ.ศ. 2506 หม่อมเจ้านาฏนพคุณ
หม่อมเลื่อน
หม่อมหล่อ
5
Emblem of the House of Chakri.svg
หม่อมเจ้า
ญ. ไม่มีข้อมูล พ.ศ. 2430 20 เมษายน พ.ศ. 2434
6
Emblem of the House of Chakri.svg
หม่อมเจ้าคำงอก ทองแถม
ช. หม่อมเจ้าสุวรรณ ทองแถม 8 มีนาคม พ.ศ. 2431 [8] 20 มกราคม พ.ศ. 2472 หม่อมแฟร์
หม่อมมงคล
หม่อมเรียม
7
หม่อมเจ้าทองชมพูนุท.JPG
หม่อมเจ้าทองชมพูนุท ทองแถม
ช. หม่อมเจ้าเม้า ทองแถม 22 ตุลาคม พ.ศ. 2433 [8] พ.ศ. 2491 หม่อมหลวงแย้ม
หม่อมสอางค์
8
Emblem of the House of Chakri.svg
หม่อมเจ้าชุนทองชุด ทองแถม
ญ. หม่อมตาดเล็ก ทองแถม ณ อยุธยา ไม่มีข้อมูล ไม่มีข้อมูล

(พระราชทานเพลิงเมื่อ 25 ธันวาคม พ.ศ. 2434)

9
หม่อมเจ้าหย่องกาญจนา.JPG
หม่อมเจ้าหย่องกาญจนา ทองแถม
ญ. หม่อมราชวงศ์เกษรสุมาลี ทองแถม 13 กรกฎาคม พ.ศ. 2434 [8] 21 สิงหาคม พ.ศ. 2498
10
Emblem of the House of Chakri.svg
หม่อมเจ้าทองเติม ทองแถม
ช. หม่อมเจ้าเม้า ทองแถม 3 สิงหาคม พ.ศ. 2435 [8] พ.ศ. 2506 หม่อมเชิญ
11
หม่อมเจ้าทองต่อ.JPG
หม่อมเจ้าทองต่อ ทองแถม
ช. หม่อมเจ้าเม้า ทองแถม 26 กันยายน พ.ศ. 2436 [8] 13 มกราคม พ.ศ. 2501 หม่อมเจ้าพิมพ์รำไพ
12
Emblem of the House of Chakri.svg
หม่อมเจ้ากนกนารี ทองแถม
ญ. หม่อมราชวงศ์นารีนพรัตน์ ทองแถม 17 มีนาคม พ.ศ. 2438 [8] 21 มีนาคม พ.ศ. 2511
13
Emblem of the House of Chakri.svg
หม่อมเจ้าสุวรรณโสภา ทองแถม
ญ. หม่อมเจ้าเม้า ทองแถม 29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2440 6 ธันวาคม พ.ศ. 2440
14
Emblem of the House of Chakri.svg
หม่อมเจ้าทองบรรณาการ ทองแถม
ช. หม่อมเจ้าเม้า ทองแถม 3 ธันวาคม พ.ศ. 2446 [8] พ.ศ. 2506 หม่อมราชวงศ์ศิริโสภา
หม่อมราชวงศ์ศรีถนอม
หม่อมราชวงศ์วรรณวิจิตร
15
Emblem of the House of Chakri.svg
กังวาลสุวรรณ กนิษฐชาต
ญ. หม่อมเศรษฐี ทองแถม ณ อยุธยา 22 กรกฎาคม พ.ศ. 2448[ต้องการอ้างอิง] 21 ตุลาคม พ.ศ. 2543 หม่อมเจ้าธวัชชัยเฉลิมวงศ์ ศรีธวัช
หม่อมเจ้าจรัลยา จรูญโรจน์
สวัสดิ์ กนิษฐชาต
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ ในแสตมป์ที่ระลึก 100 ปี ภาพยนตร์ไทย พ.ศ. 2440 - 2540

พระเกียรติยศ

พระอิสริยยศ

  • พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ (17 ตุลาคม พ.ศ. 2400 – 1 ตุลาคม พ.ศ. 2411)
  • พระเจ้าน้องยาเธอ พระองค์เจ้าทองแถมถวัลยวงศ์ (1 ตุลาคม พ.ศ. 2411 – พ.ศ. 2431)
  • พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นสรรพสาตรศุภกิจ (พ.ศ. 2431 – 19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2448)
  • พระเจ้าน้องยาเธอ กรมขุนสรรพสาตรศุภกิจ (19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2448 – 23 ตุลาคม พ.ศ. 2453)
  • พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมขุนสรรพสาตรศุภกิจ (23 ตุลาคม พ.ศ. 2453 – 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2455)
  • พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจ (11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2455 – ปัจจุบัน)

เครื่องราชอิสริยาภรณ์

พระองค์ได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นสูงสุดของตระกูลต่าง ๆ ดังต่อไปนี้[7]

อ้างอิง

  1. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2430/006/45.PDF
  2. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2430/006/47.PDF
  3. กรมศิลปากร, จดหมายเหตุนครราชสีมา 11 กันยายน พ.ศ. 2497, พิมพ์สนองคุณ เจ้าพระยานครราชสีมา (ปิ่น ณ ราชสีมา) และ เจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอินท์ ณ ราชสีมา), กรุงเทพฯ: ห้องสมุดมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (ม.ป.ป.)
  4. ต้นสกุล ณ ราชสีมา ย้อนเรื่อง เมืองโคราช
  5. หากนับทางสายสกุลพระมารดา กรมหลวงสรรพสาตรศุภกิจทรงเป็นผู้สืบสายสกุล “ณ ราชสีมา” ชั้น 5 สาย "พระยาสุริยเดช (ทัศน์ รายณสุข ณ ราชสีมา)" และ ชั้น 4 สาย "เจ้าพระยานครราชสีมา (ทองอินทร์ ณ ราชสีมา)"
  6. พระราชทานสัญญาบัตรทหาร
  7. 7.0 7.1 ราชกิจจานุเบกษา, ข่าวสิ้นพระชนม์, เล่ม ๓๖, ๒๐ เมษายน พ.ศ. ๒๔๖๒, หน้า ๑๒๑
  8. 8.00 8.01 8.02 8.03 8.04 8.05 8.06 8.07 8.08 8.09 8.10 นราธิปประพันธ์พงศ์, กรมพระ, 2404-2474, ผู้รวบรวม. บาญชีมหามกุฏราชสันตติวงศ์ พุทธศก 2468 พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ ทรงรวบรวม. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, พ.ศ. 2468. 167 หน้า.
  9. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญดุษฎีมาลา, เล่ม ๗, ตอน ๔๓, ๒๕ มกราคม พ.ศ. ๒๔๓๓, หน้า ๓๙๒
  10. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลที่ ๔, เล่ม ๒๑, ตอน ๓๒, ๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๔๗, หน้า ๕๖๔
  11. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์ รัชกาลปัจจุบันฝ่ายหน้า, เล่ม ๒๕, ตอน ๓๕, ๒๙ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๕๑, หน้า ๑๐๑๒
  12. ราชกิจจานุเบกษา, พระราชทานเหรียญรัตนาภรณ์, เล่ม ๒๗, ตอน ๐ ง, ๑๑ มกราคม พ.ศ. ๒๔๕๓, หน้า ๒๔๐๙
The article is a derivative under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License. A link to the original article can be found here and attribution parties here. By using this site, you agree to the Terms of Use. Gpedia Ⓡ is a registered trademark of the Cyberajah Pty Ltd.