Sen

Ij sen o sengh (mamele) a son na part anatòmica dël còrp ëd le fomne e a fan part dël sistema reprodutiv feminil. A son ëd giàndole mamarie ch'a l'han la fonsion prinsipal ëd prodove ël làit për nutrì ij cit (latajura). J'òm a l'han ëdcò dle mamele, ma a son men dësvlupà e a peulo nen prodove ël làit.

Ij sen a son costituì da vàire struture:

• Lòb e lòboj: Le giàndole mamarie a son organisà an lòb dividù an pi cit lòboj, ch'a produvo ël làit.
• Condòt dël làit: Tub cit ch'a porto ël làit dai lòboj al pupin.
• Tessù adipos: Grass ch'a dà la forma e ël volum al sen.
• pupin e aréola: La part pì esterna dël sen, anté che ël làit a seurt. L'aréola a l'é la zòna scurìa dantorn al pupin.

Ij sen a l'han na rica sircolassion ëd sangh e un sistema linfàtich amportant, ch'a l'é colegà ai gàngoj linfàtich sota ij brass.

La fonsion prinsipal dle mamele a l'é cola ëd produve làit për nutrì ël neonà. Sta fonsion a l'é regolà da ormon com l'estrogen, ël progesteron, e ël prolatin. Durant la gravidansa, ij sen as cambio për preparesse a la produssion ëd làit, con n'aument dël volum e sensibilità.

• Càncher al sen: Un dij tipo ëd càncher pi comun ant le fomne. Ij segn a peulo esse masse nen usuaj, cambiament ant la pel, o secression dal pupin. La prevension a l'é vital, con controj regolar e mamografìe.
• Mastite: Anfiamassion ch'a peul rivé durant l'alimentassion, causà da n'infession.
• Cist o tumor benign: Formassion nen cancerose ch'a deuvo esse monitorà.

Ij sen a son ëd sìmboj ëd feminilità e maternità. Ant l'art e ij media, a son sovens rapresentà com element ëd blëssa o sedussion. Contut, a resto n'argoment ëd debat për l'esposission pùblica (për esempi, l'alimentassion an pais) e ij canon estétich.

Ant la cultura piemontèisa, le mamele a l'han ëdcò un ròl ant le tradission popolar, coma ant le canson o le conte, a smon-o la figura dla mare com sentral ant la famija.